ျမန္မာႏိုင္ငံသားေတြ ဘယ္မွာေနေန က်န္းမာၾကပါေစ

Photo taken on 19-11-2011 by an Indian photo-journalist at Yamuna Clinic
This Blog is created on 10th October 2014

How to ask က်န္းမာေရးနဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

• ေဖ့စ္ဘြတ္ ကြန္မင့္ကေန မေမးပါနဲ႔။
• ျဖစ္တဲ့သူရ့ဲ က်ား-မ နဲ႔ အသက္ကို အရင္ဆံုးေရးပါ။ နာမည္ မလိုအပ္ပါ။
• ျဖစ္ေနတာ ၁-၂-၃။ ျဖစ္တာဘယ္ေလာက္ၾကာျပီ။ လိုအပ္ရင္ ရာသီ၊ အိမ္ေထာင္ေရး၊ က်န္းမာေရးေနာက္ခံ၊ ေနတဲ့တိုင္းျပည္။ တိုတိုရွင္းရွင္းသာေရးပါ။
• ေဆးစစ္ခ်က္ေတြနဲ႔ ပံုေတြကို အတည့္ပို႔ပါ။ လိုတာကိုသာပို႔ပါ။ အာလ္ထြာေဆာင္းမွာ ပံုမလိုပါ။ မွတ္ခ်က္သာလိုတယ္။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္တတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ အခ်ိန္ဇုန္မတူတာေရာ၊ အသံထြက္လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
• ေမးတဲ့သူက မိမိကိုယ္မိမိ သား-သမီးလို႔မေရးပါနဲ႔။ ေျဖမယ့္ဆရာဝန္ကို ဆရာလို႔သာသံုးပါ။
• ေဆးရံု-ေဆးခန္း-ဆရာဝန္-ေဆးဆိုင္-ေဆးေစ်း-ကုန္က်စရိတ္ စတာေတြကို မသိပါ။
• ေမးစရာေနရာ (၁) အီးေမးလ္ doctortintswe@gmail.com (၂) ေဖ့စ္ဘြတ္ https://www.facebook.com/tint.swe.dr (၃) ေဖ့စ္ဘြတ္ https://www.facebook.com/drtintswe/
• ေမးနည္းစည္းကမ္းအရ မေမးလိုသူမ်ား http://doctortintswe.blogspot.com/ Dr. Tint Swe's Writings မွာ ရွာဖတ္ႏိုင္ၾကပါတယ္။

Monday, December 1, 2014

Clomiphene Citrate ကေလးမရႏိုင္သူမ်ားအတြက္ေဆး



ဆရာ႐ွင့္ ကြၽန္မအသက္က ၂၄ ပါ။ အိမ္ေထာင္႐ွိပါတယ္။ ကေလးတစ္ေယာက္႐ွိပါတယ္။ ကေလးက ၄ ႏွစ္ပါ။ ကေလး ထပ္ယူဖို႔ႀကိဳးစားေနတာပါ။ ဆရာပို႔ေပးတဲ့ link ေတြကဝင္ၾကည့္လို႔မရဘူးျဖစ္ေနတယ္။ တားေဆးမေသာက္ေတာ့တာ ၈ လေလာက္႐ွိၿပီ။ ဘာမွထူးမလာဘူး။ OG သြားျပဖို႔ဆိုတာလည္း ႕႕႕႕႕ မွာေရာက္ေနေတာ့ အဆင္မေျပပါဘူး။ ကြၽန္မ သိခ်င္တာက မ်ိဳးဥေႂကြေဆးဝယ္ေသာက္သင့္ပါသလား။ ဘယ္လိုေဆးမ်ိဳးပါလဲ။ ဒီမွာဝယ္လို႔ရႏိုင္ပါ့မလား။ အမႊာကိုယ္ဝန္ လိုခ်င္လို႔ ဘယ္လိုလုပ္သင့္ပါသလဲ။ ပထမကိုယ္ဝန္ ခြဲေမြးထားလို႔ ေနာက္ကိုယ္ဝန္ေရာခြဲေမြးရမွာလား။ ပထမကိုယ္ဝန္က အသက္ငယ္လို႔ ခြဲေမြးလိုက္တာပါ။ ဘယ္ႏွစ္ခါခြဲေမြးလို႔ရပါသလဲ။ ကြၽန္မက ကေလးအမ်ားႀကီးလိုခ်င္လို႔ပါ။ စာကိုဆံုးေအာင္ဖတ္ေပးလို႔ေက်းဇူးတင္ပါတယ္႐ွင့္ ဆရာက်န္းမာပါေစ။

ဗိုက္ခြဲေမြးတာကို အမ်ားဆံုး ၃ ၾကိမ္လုပ္ပါတယ္။ တခါခြဲေမြးရတိုင္း ေနာက္ကိုယ္ဝန္ကိုလဲ ခြဲရမယ္ေတာ့မရွိပါ။ အမႊာကို တမင္ဖန္တီးဘို႔ ခက္ခဲလြန္းပါတယ္။ လင့္ခ္ ေတြက အရင္ပ်က္သြားတဲ့ဘေလာ့ခ္က ျဖစ္မယ္ထင္တယ္။ ဒီ ဘေလာ့ခ္ http://doctortintswe.blogspot.com/ အသစ္ထဲမွာရွာႏိုင္ပါတယ္။ မ်ိဳးဥေၾကြေဆး စာတပုဒ္ပို႔လိုက္ပါတယ္။ 

Clomifene ေဆးကို ၁၉၆ဝ ကတည္းက သံုးေနခဲ့တယ္။ အရင္ကေတာ့ ရာသီေသြး နည္းတဲ့သူေတြကိုသာ ေပးတယ္။ အခုေနာက္ပိုင္းမွာ ကေလးရေအာင္ လုပ္နည္းအတြက္ အေတာ္မ်ားမ်ား သံုးေနၾကျပီ။ Clomiphene Citrate ကို Clomid, Fertomid, Milophene, Serophene ဆိုတဲ့ နာမည္ေတြနဲ႔ ေရာင္းတယ္။ Selective estrogen receptor modulator (SERM) လို႔ ေခၚတယ္။ 

အမ်ိဳးသမီးေတြကိုေပးရင္ မ်ိဳးပြါးရာမွာ မရွိမျဖစ္လိုအပ္တဲ့ မ-မ်ိဳးဥ ထြက္ေစအာင္ လံႈ႔ေဆာ္အားေပးတယ္။
ရာသီတလရဲ႕ အေစာပိုင္းရက္ေတြမွာ ၅ ရက္ဆက္တိုက္ ေသာက္ေစတယ္။ ၃ လကေန ၆ လအထိ ေပးတတ္တယ္။
ေဆးေသာက္ရသူအတြက္ အတိအက် လိုအပ္မဲ့ Dose ေဆးအဆကို ေျပာမရလို႔ ေဆးကို ေနာက္ပိုင္းမွာ တိုးတိုး ေပးရတတ္တယ္။ Dose ကိုသိလာရရင္ အဲဒီ Dose အတိုင္း ၃ လဆက္ေပးမယ္။ ၆ လေနလို႔မွ ကိုယ္ဝန္မတည္ရင္ေတာ့ ဒီနည္းနဲ႔ မရႏိုင္ဘူးလို႔ ေျပာႏိုင္ျပီ။

သဘာဝနည္းနဲ႔ကေလးယူဘို႔မွာ မ်ိဳးဥမထြက္တဲ့အမ်ိဳးသမီးေတြကိုေဆးေပးနည္း
50 mg တလံုးကို ေန႔တိုင္း ၅ ရက္ေသာက္ရမယ္။ ၃ လၾကိဳးစားလို႔ မ်ိဳးဥမထြက္ေသးရင္ 100 mgs ကို ေန႔တိုင္း ၅ ရက္၊ ေနာက္ ၃ လေပးမယ္။ ရာသီစလာတဲ႔ေန႔ရဲ႕ေနာက္ ၃-၄-၅ ရက္မွာ စေသာက္ပါ။ ၅ ရက္ ဆက္တိုက္ေသာက္ပါ။ 100 mgs ထက္ပို ေပး-မေပး ေဆြးေႏြးေနဆဲျဖစ္တယ္။

ေဆးကို မနက္မွာ ေသာက္ရင္ ၅ ရက္လံုး မနက္မွာ ေသာက္ပါ။ ေနာက္က်သြားရင္လဲ သတိရတာနဲ႔ ခ်က္ခ်င္းေသာက္ပါ။ တရက္ေနာက္က်ရင္ ေဆး ၂ လံုး တခါတည္း ေသာက္ပါ။ မ်ိဳးဥထြက္ မမွန္သူ နဲ႔ မ်ိဳးဥ လံုးဝမထြက္သူေတြကိုေပးရင္ ၈ဝ% မ်ိဳးဥထြက္မယ္။ ေဆးကုတာ ၉ လရွိသူေတြထဲက ၇ဝ-၇၅% ကိုယ္ဝန္ရတယ္။ သဘာဝ အမ်ိဳးသမီးေတြထက္ ကေလး ပ်က္က်ႏွဳန္း ပိုေတာ့မ်ားတာ အရင္က ေတြ႔ရတယ္။ ေနာက္ပိုင္း အဲလို မဟုတ္ပါဘူးလို႔ ေျပာလာတယ္။

Clomiphene therapy နည္းေၾကာင့္ ကိုယ္ဝန္ရရင္ ၅-၈% မွာ အမႊာေတြ ျဖစ္မယ္။ ပံုမွန္အမႊာဆိုတာ ၁-၂% သာရွိတယ္။ Twins ကေလး ၂ ေယာက္တြဲသာ ျဖစ္ပါမယ္။ Triplets ဆိုတာ ရွာမွရွား ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ေဆးက ကေလးကို ဒုကၡမေပးပါ။
ကေလးရေအာင္ လိုအပ္ေသးတဲ့ Estrogen ေဟာ္မုန္း အနည္း-အမ်ားလဲ မွန္ေနရမယ္။ ဦးေႏွာက္ထဲက ေဟာ္မုန္းေတြ ထြက္ရာ Pituitary gland ကလည္း မွန္မွန္ အလုပ္လုပ္ေနဘို႔လိုပါတယ္။ သူ႔ခင္ပြန္းကလဲ ကေလးရႏိုင္သူ ျဖစ္ရပါမယ္။

ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြ = Ovarian hyperstimulation နည္းနည္းသာျဖစ္ရင္ မ်ိဳးဥအိမ္ကၾကီးလာမယ္။ ဗိုက္ေအာင့္မယ္။ အလတ္စားဆိုရင္ ပ်ိဳ႕ခ်င္-အန္ခ်င္ ျဖစ္မယ္။ ဆိုးဝါးသူေတြမွာ အသက္ကို အႏရာယ္ေပးႏိုင္တယ္။ မ်က္ႏွာေတြ နီျမန္းမယ္။ စိတ္တိုမယ္။ ေခါင္းကိုက္မယ္။ သားအိမ္အဝက ခြ်ဲေတြ ေစးျပစ္လို႔ သုတ္ပိုးအလြယ္နဲ႔ ဝင္မရျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ေဆးသံုးႏိုင္တယ္။ လိုအပ္ရင္ သုတ္ပိုးကို သားအိမ္ထဲထည့္ေပးရမယ္။ ရင္သားေတြ တင္း-နာမယ္။ မ်က္စိေဝဝါးႏိုင္တယ္။ ရွားရွားပါးပါး ဆံပင္ကြ်တ္မယ္။ အားယုတ္မယ္။ အိပ္ေရးပ်က္မယ္။

ကေလးမရေသးတဲ့စံုတြဲေတြ ေဆးစစ္တာေတြ စံုေအာင္လုပ္ရမယ္။ က်န္းမာေရး ရာဇဝင္ က်က်နနယူမယ္။ ကိုယ္ကာယ စစ္ေဆးမႈေတြ လုပ္မယ္။ Semen analysis သုတ္ပိုးစစ္ေဆးမယ္။ Pituitary, Thyroid, and Adrenal function ေဟာ္မုန္းထြက္ရာေတြ အကုန္စစ္မယ္။ Endometriosis သားအိမ္ေရာဂါ မရွိတာစစ္မယ္။ ေယာက္်ားမွာလဲ အျပစ္ကင္းေနမွသာ Clomiphene ေဆးနည္းသံုးတာဟာ စိတ္ခ်ရတဲ့ နည္းလမ္းေကာင္းလို႔ သတ္မွတ္တယ္။ Clomifene ေဆးကို အားကစားေလာကမွာ သံုးၾကတယ္။ မသံုးရလို႔ World Anti-Doping Agency က သတ္မွတ္ထားတယ္။

In vitro fertilization (IVF) or Gamete intrafallopian transfer (GIFT) နည္းပညာေတြသံုးျပီး မ်ိဳးဥကို မ်ားေစ-ပြါးေစေအာင္ လုပ္ရေသးတယ္။ ဒီေဆးကေန အဲလို အျပင္မွာ မ်ိဳးစပ္ျပီးေနာက္ Intrauterine insemination or Artificial insemination သူ႔ သားအိမ္ထဲ သေႏၶကို လာထည့္ေပးခံမဲ့ မ်ိဳးဥထြက္ မမွန္သူ အမ်ိဳးသမီးအတြက္လဲ အက်ိဳးရွိေစတယ္။
Clomiphene ေဆးကို တျခားေဆးေတြနဲ႔လဲ တြဲေပးတတ္တယ္။ အမ်ိဳးသမီးလူနာက အလြန္ဝျပီး Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) ေရာဂါလဲရွိေနသူျဖစ္ရင္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို အရင္ ခ်ခိုင္းရမယ္။ Body mass index (BMI) က်စေအာင္ အစားေရွာင္နည္းနဲ႔ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ခိုင္းမယ္။ မရေသးရင္ Insulin metabolism ကို ျပင္တဲ့ေဆး ေပးရမယ္။

ေဆးေပးျပီး အမ်ိဳးသမီးရဲ႕ မ်ိဳးဥထြက္တာ၊ မ်ိဳးဥရဲ႕ အရည္အေသြးေတြကို စမ္းသပ္စစ္ေဆးတာကို Clomiphene challenge test ေခၚတယ္။ ေဆးကေန မ်ိဳးဥအိမ္က ထြက္ေပးေနတဲ့ (FSH) ေဟာ္မုန္းကို အားေပးလိမ့္မယ္။ ေဆးေပးျပီးေနာက္ရက္မွာ ေသြးထဲက FSH က အရင္လို ပံုမွန္ကိုျပန္က်သြားတယ္ဆိုရင္ (ေနာ္မယ္) လို႔ေျပာႏိုင္တယ္။ တကယ္လို႔ ျမင့္မားေနမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ဒီအမ်ိဳးသမီးဟာ Ovarian reserve မ်ိဳးဥအိမ္အလုပ္ နည္းေနတယ္။ ဒီလို အမ်ိဳးသမီးက Donor eggs သူမ်ား လွဴထားတဲ့ မ်ိဳးဥကို သံုးရေတာ့မယ္။

Clomiphene ေဆးကို ေယာက္်ားေတြအတြက္လဲ သံုးတယ္။ သုတ္ပိုး နည္းေနသူေတြအတြက္ ေကာင္းေစမယ္။ ဒါေပမဲ့ ဘာေၾကာင့္ ကေလးမရႏိုင္မွန္း မသိသူေတြကိုေတာ့ ဒီ Clomiphene ေဆးက ကိုယ္ဝန္ရေစမယ္လို႔ မေျပာႏိုင္ဘူး။ Insemination procedure အျပင္ကေန သုတ္ပိုးထည့္ေပးခံမဲ့ အမ်ိဳးသမီးကို မ်ိဳးဥေတြ ပြါးမ်ားလာေအာင္ လုပ္ေပးရာမွာ အထိေရာက္ဆံုး ျဖစ္တယ္။

Dr. တင့္ေဆြ

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.