ျမန္မာႏိုင္ငံသားေတြ ဘယ္မွာေနေန က်န္းမာၾကပါေစ

Photo taken on 19-11-2011 by an Indian photo-journalist at Yamuna Clinic
This Blog is created on 10th October 2014

How to ask က်န္းမာေရးနဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

• ေဖ့စ္ဘြတ္ ကြန္မင့္ကေန မေမးပါနဲ႔။
• ျဖစ္တဲ့သူရ့ဲ က်ား-မ နဲ႔ အသက္ကို အရင္ဆံုးေရးပါ။ နာမည္ မလိုအပ္ပါ။
• ျဖစ္ေနတာ ၁-၂-၃။ ျဖစ္တာဘယ္ေလာက္ၾကာျပီ။ လိုအပ္ရင္ ရာသီ၊ အိမ္ေထာင္ေရး၊ က်န္းမာေရးေနာက္ခံ၊ ေနတဲ့တိုင္းျပည္။ တိုတိုရွင္းရွင္းသာေရးပါ။
• ေဆးစစ္ခ်က္ေတြနဲ႔ ပံုေတြကို အတည့္ပို႔ပါ။ လိုတာကိုသာပို႔ပါ။ အာလ္ထြာေဆာင္းမွာ ပံုမလိုပါ။ မွတ္ခ်က္သာလိုတယ္။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္တတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ အခ်ိန္ဇုန္မတူတာေရာ၊ အသံထြက္လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
• ေမးတဲ့သူက မိမိကိုယ္မိမိ သား-သမီးလို႔မေရးပါနဲ႔။ ေျဖမယ့္ဆရာဝန္ကို ဆရာလို႔သာသံုးပါ။
• ေဆးရံု-ေဆးခန္း-ဆရာဝန္-ေဆးဆိုင္-ေဆးေစ်း-ကုန္က်စရိတ္ စတာေတြကို မသိပါ။
• ေမးစရာေနရာ (၁) အီးေမးလ္ doctortintswe@gmail.com (၂) ေဖ့စ္ဘြတ္ https://www.facebook.com/tint.swe.dr (၃) ေဖ့စ္ဘြတ္ https://www.facebook.com/drtintswe/
• ေမးနည္းစည္းကမ္းအရ မေမးလိုသူမ်ား http://doctortintswe.blogspot.com/ Dr. Tint Swe's Writings မွာ ရွာဖတ္ႏိုင္ၾကပါတယ္။

Wednesday, December 31, 2014

Polycystic Ovarian Syndrome (PCOS) မ်ိဳးဥအိမ္အက်ိတ္မ်ားေရာဂါ

၁။ ဆရာရွင့္ သမီးရိုေသစြာစာေရးလိုက္ပါတယ္။ အမ်ိဳးသမီးက်န္းမာေရးမို႔ အေျဟအဆိုရိုင္းသလိုျဖစ္သြားရင္ ခြင့္လႊတ္ေပးပါ။ သမီးအခု အသက္ ၂၆ နွစ္ရွိပါျပီ။ အပ်ိဳေဖာ္ဝင္စမွစျပီး ရာသီလာတာ အၾကိမ္ေရေတာင္ ေရတြက္မယ္ဆို ေရတြက္လို႔ ရပါတယ္။ တခါမွလဲပံုမွန္မလာပါဘူး။ အခုေနာက္ဆံုးအၾကိမ္ လာျပီးတဲ့ေနာက္ မလာတာ ေျခာက္လ မကေတာ့ပါဘူး။ OG နဲ႔ျပေပမယ့္ မထူးျခားပါဘူး။ အသက္ ၂ဝ ေလာက္က ျပတုန္းကေတာ့ ကိုယ္ဝန္တားေဆးလိုမ်ိဳးနဲ႔ သံဓါတ္အားေဆး တြဲတိုက္ပါတယ္။ အဲဒါတားေဆးေတြက သမီးနဲ႔မတည့္လို႔လားေတာ့မသိဘူး၊ အန္ပါတယ္။ စိတ္ညစ္တာနဲ႔ ဆက္မျပျဖစ္ခဲ့ပါဘူး။ ၂၃ နွစ္ေလာက္မွာတခါျပျဖစ္ပါတယ္။ အဲအခ်ိန္ကစလို႔ EPO ပဲတိုက္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တခါမွကို မမွန္ခဲ့ပါဘူး။ ultrasound ရိုက္ေတာ့လည္း ေရအိတ္နဲ႔အလံုးေသးေသးေတြရွိတယ္လို႔ေတာ့ ေျဟပါတယ္။ ရာသီလာမယ့္ လကၡဏာေတာ့ နွစ္လကိုတခါေလာက္ေတာ့ျပပါတယ္။ ရင္သားနာတာနဲ႔ ခါးဆစ္ေတြ ကိုက္တာမ်ိဳးပါ။ ဒါေပမယ့္ နွစ္ေရာက္ေလာက္ေနရင္ေတာ့ အျဖဴေတြအမ်ားၾကီးလာျပီး ရာသီမလာေတာ့ပါဘူး။ တခါတေလေတာ့ ေသြးရည္အၾကည္ေတြလာျပီး ျပီးသြားတယ္။ တခါတေလ တကယ္လာရင္ေတာ့ အမ်ားၾကီး လာတတ္ပါတယ္။ ေသြးဖိအားကလဲ အျမဲပံုမွန္ပါပဲ။ အဲဒါအခုသမီးအေနနဲ႔ ဘာေတြလုပ္ဖို႔လိုအပ္သလဲ။ ေဆာင္ရန္ ေရွာင္ရန္နဲ႔ ကုသနည္းေလးမ်ားရွိရင္ ေျဟျပေပးပါေနာ္။ ဒီအတိုင္းသာ ဆက္ျဖစ္ေနခဲ့မယ္ဆိုရင္ သမီးရဲ့ က်န္းမာေရးက တျခားဆိုးက်ိဳးေတြျဖစ္လာနိုင္ပါသလား။ ကေလးေရာ ရနိုင္ပါဦးမလား။

၂။ ဆရာရွင့္ ကၽြန္မ အသက္ ၂၉ ႏွစ္ပါ။ ရန္ကုန္၊ ႕႕႕႕႕ ၿမိဳ ႔နယ္တြင္ေနထိုင္ပါသည္။ အိမ္ေထာင္သက္ ၄ ႏွစ္ရွိပါၿပီ။ မည္သည့္တားေဆးမွ မေသာက္သံုးပါ။ ကေလးလဲမရရွိေသးပါ။ အသက္ ၁၃ ႏွစ္အရြယ္ကတည္းက ဓမၼတာလာစဥ္တြင္ ကိုက္ခဲသည့္ေဝဒနာကို လစဥ္ခံစားရပါသည္။ အသက္ ၁၇ ႏွစ္ေနာက္ပိုင္းတြင္ေတာ့ နာက်င္ကိုက္ခဲျခင္းမ်ား  ရံဖန္ရံခါတြင္သာ ျဖစ္ပါေတာ႔သည္။ လစဥ္ပံုမွန္လာပါသည္။ ေသြးဆင္းမ်ားပါသည္။ ရက္ကေတာ့ တစ္ခါတစ္ေလ ေစာလိုက္ ေနာက္က်လိုက္ျဖစ္တတ္ပါသည္ရွင္။ အသက္ ၂၃ ႏွစ္အရြယ္ႏွင့္ အိမ္ေထာင္က်ၿပီး အသက္ ၂၆ ႏွစ္တြင္ မိန္းမကိုယ္ယားယံ၍ အျဖဴဖတ္မ်ားဆင္းျခင္းႏွင့္ အနံဆိုးထြက္ျခင္းမ်ား ျဖစ္ေပၚဖူးပါသည္။ အသက္ ၂၇ ႏွစ္တြင္ ၄င္းေရာဂါ ထပ္မံျဖစ္ေပၚျပန္သည့္အတြက္ အသားစစစ္ေဆးျခင္း၊ သားအိမ္အတြင္းအျပင္ Ultrasound ရိုက္စစ္ေဆးရာ မည္သည့္ ေရာဂါမွ်ေတြ႔ရွိျခင္းမရွိခဲ့ပါ။ ၂ လအၾကာ ရာသီလာခ်ိန္တြင္ ဝမ္းဗိုက္ေအာက္ပိုင္း မခံမရပ္ႏိုင္နာက်င္ျခင္းကို ခံစားလာရပါသည္။ အတြင္းခံကိုပင္မဝတ္ႏိုင္၊ အလုပ္ပ်က္၍ လမ္းမေလွ်ာက္ႏိုင္ေအာင္ပင္ ျဖစ္လာပါသည္။ ၁ ႏွစ္ေက်ာ္ခန္႔ ၾကာေအာင္ ၄င္းေဝဒနာအား ခံစားခဲ႔ရပါသည္။ ထိုကဲ႔သို႔ ျဖစ္ခ်ိန္တြင္ Dolfenal 500 ေဆး တစ္ေန႔ကို ၃ ႀကိမ္၊ ၃ ရက္ ေသာက္ရာ သက္သာေသာ္လဲ ေနာက္ပိုင္းမသက္သာေတာ့သည့္အတြက္ ေဆးရံုမွာထပ္မံ၍ သားအိမ္အတြင္းအျပင္ Ultrasound ရိုက္စစ္ေဆးရာ သားအိမ္ႏွစ္ဘက္စလံုးတြင္ အရည္အိတ္ေသးေသးေလးမ်ား ေတြ႔ရွိသည္ဟုသိရပါသည္။ ကေလးရဖို႔လဲခက္သည္ဟုသိရပါသည္။ ၄င္းေရာဂါအားမည္သို႔ ကုသေပ်ာက္ကင္းႏိုင္ေၾကာင္း၊ ေရရွည္တြင္ မည္သို႔႔ ဆိုးက်ိဴးမ်ားျဖစ္ပံုႏိုင္ေၾကာင္းႏွင့္ ခဲြစိတ္ကုသရန္လိုအပ္ပါသလား သိလိုပါသည္ဆရာရွင္။ ကေလးမရမွာလဲ စိုးရိမ္ပါသည္။

၃။ ဆရာရွင့္ သမီးရိုေသစြာစာေရးလိုက္ပါတယ္။ သမီးေရာဂါ pcos ေရာဂါပါရွင္ ခုေလာေလာဆယ္ metformin 500mg ကို တစ္ရက္ ၂ လံုးေသာက္ေနပါတယ္။ သမီးရာသီလဲမလာနိုင္ပါ။ သမီးသိခ်င္တာကသားသမီးရနိုင္မရနိုင္ကိုပါရွင့္။

၄။ ဆရာရွင့္ သားဥအိမ္ထဲမွာရွိေသာ cyst ေခၚ အရည္အိတ္ကေလးမ်ား (Polycystic ovary syndrome) အေၾကာင္း သိခ်င္လို႔ပါဆရာ။ သား၊ သမီးယူတဲ့အခ်ိန္မွာ အေႏွာက္အယွက္ ျဖစ္ႏိုင္လား။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္တဲ့ အခ်ိန္မွာေရာ သေႏၶသားကို ထိခိုက္ႏိုင္ပါသလား ဆရာ။

၅။ သမီး အသက္က အခု ၂၇ ႏွစ္ပါ။ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကေတာ့ 48 KG ေလာက္မွာပဲ ရွိပါတယ္။ အပ်ိဳေပၚဝင္စ ၁၅ ႏွစ္ ေလာက္ကတည္းက ရာသီေသြး မမွန္တတ္ပါ။ အခုထိ တခါတေလ ၂ လ ၃ လ ျခားပါတယ္။ ၾကာခ်ိန္ ၃ ရက္ ေလာက္ဘဲ ရွိတတ္ျပီး၊ အရမ္း ဗိုက္နာျခင္းေတာ့ မရွိသေလာက္ပါ။ အသက္ ၁၉ ႏွစ္တုန္းကေတာ့ ၆ လ အထိ ထိန္ဖူးျပီး၊ ႏုတ္ခမ္းေမႊး ေရးေရးလဲ သတိထားမိပါတယ္။ ျပီးေတာ့ အေမြး (ေျခသလံုး၊ ဂ်ိဳင္း) လဲ နည္းနည္း ၾကမ္းသလို၊ Areola ႏို႔အေရာင္ရင့္ အဝိုင္း ပတ္ပတ္လည္မွာလဲ အေမြးေလးေတြက ခပ္ၾကမ္းၾကမ္းနဲ႔ ရွည္ပါတယ္။ က်ား-ေဟာ္မုန္းသတၱိ ကဲတာပါလားရွင္။ အဲ့လိုေတြရွိလို႔ ကေလးမရမွာ အရမ္းစိုးရိမ္မိပါတယ္။ ၆ လ ေလာက္ေနရင္ ကေလး ယူခ်င္လို႔ ဘယ္လို တားေဆးက အဆင္ေျပမလဲ။ သံုးလခံထိုးေဆးဆိုရင္လဲ ကေလးျပန္ရဖို႔ ၾကာမွာ စိုးရိမ္လို႔ပါ။

အေမးမ်ားလို႔ ျမန္မာျပည္ကအမ်ိဳးသမီးေတြမွာ အျဖစ္မ်ားေနတာသိရပါတယ္။ ေဆးရီး။ PCOS ေရာဂါဆိုတာ အမ်ိဳးသမီး မီးယပ္ေရာဂါတခု ျဖစ္တယ္။ အမ်ိဳးသမီး ၅-၁ဝ% မွာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ကေလးမရျဖစ္ရတဲ့ အဓိကအေၾကာင္းတရားလဲ ျဖစ္တယ္။ ေရာဂါလကၡဏာက ဆယ္ေက်ာ္သက္ကတည္းကစတယ္။ ရာသီမမွန္တာ၊ ရာသီမလာတာ၊ ဝက္ျခံထြက္တာ၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္မ်ားတာ၊ အေမႊးေပါက္မ်ားတာ၊ လူအဝလြန္လာတာ၊ ဆီးခ်ိဳ-ေသြးတိုး-ႏွလံုးေရာဂါေတြ ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ ေဆးကုသမႈ ေသေသျခာျခာလုပ္ရင္ အမ်ားၾကီး သက္သာေစတယ္။ ေရာဂါလကၡဏာ တခုခ်င္းကို ကုသရတယ္။

PCOS ေရာဂါကို Stein-Leventhal syndrome လို႔လဲ ေခၚတယ္။ မ်ိဳးဥအိမ္ေတြမွာ အက်ိတ္ေလးေတြ အမ်ားၾကီး ျဖစ္ေနတယ္။ ဘာလို႔ျဖစ္သလဲ၊ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိႏိုင္တယ္။ တခါတေလ မသိႏိုင္ဘူး။ မ်ိဳးရိုးနဲ႔ ပါတ္ဝန္းက်င္ကေနလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ တခ်ိဳ႕ ဒီေရာဂါရွိတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ဦးေႏွာက္ထဲက Pituitary gland ကေန ထုတ္ေပးတဲ့ LH ေဟာ္မုန္း လဲမ်ားေနတာ ေတြ႔ရေသးတယ္။

ဒီေရာဂါရဲ႕ ပင္မလကၡဏာကေတာ့ -
1. Menstrual disturbances ရာသီမမွန္တာ နဲ႔
2. Androgens က်ား-ေဟာ္မုန္းမ်ားေနတာ ၂ ခု ျဖစ္တယ္။

ရာသီမမွန္ဘူးဆိုတာ -
1. Primary amenorrhea ေမြးကတည္းက ရာသီတခါမွ မလာတာ၊
2. Oligomenorrhea ရာသီအလာနည္းတာ၊
3. Secondary amenorrhea ရာသီထိန္တာ၊
4. Anovulatory cycles ရာသီလာေပမဲ့ မ်ိဳးဥ မထြက္တာ နဲ႔
5. Heavy bleeding ေသြးအမ်ားၾကီး ဆင္းတာ၊ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

က်ား-ေဟာ္မုန္းမ်ားေနလို႔ ျဖစ္လာမဲ့ လကၡဏာကေတာ့ -
1. Acne ဝက္ျခံေပါက္တာ၊
2. Hirsutism အေမႊးေပါက္မ်ားတာ၊
3. Male-pattern hair loss ေယာက္်ားေတြလို ဆံပင္ကြ်တ္တာ (ထိပ္ေျပာင္တာ) ေတြ ျဖစ္တယ္။

တျခား လကၡဏာကေတာ့ -
• Obesity and weight gain ကိုယ္ေလး-လူဝမယ္၊
• Elevated insulin levels and insulin resistance ဆီးခ်ိဳထိန္းတဲ့ (အင္စူလင္) ေဟာ္မုန္း မ်ားေနမယ္၊
• Oily skin အေရျပား အဆီျပန္မယ္၊
• Dandruff ေခါင္းမွာ ေဘာက္ ေပါက္မယ္၊
• Infertility ကေလးမရျဖစ္မယ္၊
• Skin discolorations အေရျပား အေရာင္ေျပာင္းတာ တခ်ိဳ႕ေနရာေတြမွာ ျဖစ္မယ္၊
• High cholesterol levels (ကိုလက္စေထာ) မ်ားေနမယ္၊
• Elevated blood pressure ေသြးဖိအားမ်ားေနမယ္၊
• Multiple, small cysts in the ovaries မ်ိဳးဥအိမ္မွာ အက်ိတ္ေတြ ျဖစ္ေနတာေတြ ျဖစ္တယ္။

ေရာဂါလကၡဏာေတြကသာ ေရာဂါနာမယ္ တပ္တာနဲ႔ ကုသတာအတြက္ အေရးၾကီးတယ္။ မ်ိဳးဥအိမ္မွာ အက်ိတ္ေလးေတြ ေတြ႔တာနဲ႔ေတာ့ ေရာဂါမဟုတ္ေသးဘူး။ ေရာဂါ ဟုတ္-မဟုတ္ကို ေရာဂါလကၡဏာေတြ ၾကည့္ရမယ္။ Androgen က်ား-ေဟာ္မုန္း (အင္ဒရိုဂ်င္) စစ္ရတယ္။ DHEA နဲ႔ Testosterone ေတြ ကဲေနတတ္တယ္။ က်ား-ေဟာ္မုန္း (တက္စတိုစတီရံုး) မ်ားေနတာ တခုထဲနဲ႔ေတာ့ PCOS ေရာဂါလို႔ မေျပာပါ။ Hypothyroidism လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းနည္းတာ စစ္ရတယ္။ Prolactin ေခၚတဲ့ ႏို႔ထြက္-ေဟာ္မုန္း စစ္ရတယ္။ မ်ိဳးဥအိမ္ Ovary နဲ႔ Adrenal glands ေက်ာက္ကပ္အထက္က (အျဒီနယ္လ္) အိတ္ေတြ Tumor အလံုး ျဖစ္ေနသလား စစ္ရတယ္။

Ultrasound ရိုက္ရင္ Ovary မ်ိဳးဥအိမ္မွာ အရည္ေအာင္းေနတဲ့ Cysts အိတ္ေလးေတြ ေတြ႔မယ္။ (CT scan) နဲ႔ (MRI) ေတြရိုက္ရင္လဲ ေတြ႔မယ္။ CT scans ရိုက္တာက X-rays နဲ႔ Dyes သံုးရလို႔ လူတိုင္းကို မလုပ္ပါ။

PCOS ကို ဘယ္လို ကုသမလဲ -
အမ်ိဳးသမီး အသက္ကိုၾကည့္ ကုရတယ္။ ငယ္သူေတြကို ကိုယ္ဝန္တားေဆး ေပးႏိုင္တယ္။ ရာသီမွန္ေစမယ္၊ သားအိမ္ကင္ဆာ အျဖစ္နည္းေစမယ္။ ေနာက္တနည္းကေတာ့ Progesterone ေဟာ္မုန္းကို ေပးလိုက္-ရပ္လိုက္ လုပ္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ကိုေတာ့ တားေပးမွာ မဟုတ္ဘူး။ ဝက္ျခံေပါက္ေနသူ၊ အေမႊးမ်ားေနသူေတြကို ဆီးသြားေဆး Spironolactone (Aldactone) ေပးႏိုင္တယ္။ သူေတို႔ကို ဒီေဆးေပးရင္ (ပိုတက္ဆီယမ္) စစ္ေနရမယ္၊ Kidney function ေက်ာက္ကပ္ စစ္ေနရမယ္။ မ်က္ႏွာ အေမႊးေပါက္သူေတြက Eflornithine (Vaniqa) (ခရင္) လိမ္းရတယ္။ ကေလးရခ်င္သူေတြဆိုရင္ Clomiphene (Clomid) ေဆးေပးရင္ မ်ိဳးဥထြက္ေစႏိုင္တယ္။ လိုအပ္ရင္ Gonadotropin ေဟာ္မုန္း ေပးမယ္။ တျခား ကေလးရေစနည္းေတြ သံုးႏိုင္တယ္။ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ခ်ရမယ္။ ဆီးခ်ိဳအမ်ိဳးအစား (၂) ရွိေနရင္ Metformin (Glucophage) ေဆးေပးမယ္။ ခြဲစိတ္ကုသဘို႔လိုရင္ Ovarian drilling နည္း လုပ္ရမယ္။

ေဆးေက်ာင္းမွာ ေရာဂါေဗဒသင္ရတံုးက လူေတြမွာျဖစ္တဲ့ေရာဂါဘယေတြကအလြန္မ်ားတယ္။ ကူးစက္ႏိုင္တာေတြကလဲ ေပါလြန္းလွတယ္။ အဲဒီအထဲက ေရာဂါမရျဖစ္ေနတာက အံ့ၾသဘို႔ေကာင္းတယ္လို႔ မွတ္သားရဘူးတယ္။ အခုေရာဂါလိုက ဘာလို႔ကိုယ့္မွာလာျဖစ္ရသလဲ သိဘို႔လဲခက္တယ္။ ကုရတာလဲမလြယ္ပါ။ အဲတာေၾကာင့္ ျမန္မာျပည္သူျပည္သားေတြ ကံတရားေကာင္းေအာင္ ေန႔စဥ္ (အခ်ိန္တိုင္းမွာ) ၾကိဳးစားေနၾကဘို႔ရာ အၾကံေပးခ်င္ပါတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.