ျမန္မာႏိုင္ငံသားေတြ ဘယ္မွာေနေန က်န္းမာၾကပါေစ

Photo taken on 19-11-2011 by an Indian photo-journalist at Yamuna Clinic
This Blog is created on 10th October 2014

How to ask က်န္းမာေရးနဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

• ေဖ့စ္ဘြတ္ ကြန္မင့္ကေန မေမးပါနဲ႔။
• ျဖစ္တဲ့သူရ့ဲ က်ား-မ နဲ႔ အသက္ကို အရင္ဆံုးေရးပါ။ နာမည္ မလိုအပ္ပါ။
• ျဖစ္ေနတာ ၁-၂-၃။ ျဖစ္တာဘယ္ေလာက္ၾကာျပီ။ လိုအပ္ရင္ ရာသီ၊ အိမ္ေထာင္ေရး၊ က်န္းမာေရးေနာက္ခံ၊ ေနတဲ့တိုင္းျပည္။ တိုတိုရွင္းရွင္းသာေရးပါ။
• ေဆးစစ္ခ်က္ေတြနဲ႔ ပံုေတြကို အတည့္ပို႔ပါ။ လိုတာကိုသာပို႔ပါ။ အာလ္ထြာေဆာင္းမွာ ပံုမလိုပါ။ မွတ္ခ်က္သာလိုတယ္။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္တတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ အခ်ိန္ဇုန္မတူတာေရာ၊ အသံထြက္လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
• ေမးတဲ့သူက မိမိကိုယ္မိမိ သား-သမီးလို႔မေရးပါနဲ႔။ ေျဖမယ့္ဆရာဝန္ကို ဆရာလို႔သာသံုးပါ။
• ေဆးရံု-ေဆးခန္း-ဆရာဝန္-ေဆးဆိုင္-ေဆးေစ်း-ကုန္က်စရိတ္ စတာေတြကို မသိပါ။
• ေမးစရာေနရာ (၁) အီးေမးလ္ doctortintswe@gmail.com (၂) ေဖ့စ္ဘြတ္ https://www.facebook.com/tint.swe.dr (၃) ေဖ့စ္ဘြတ္ https://www.facebook.com/drtintswe/
• ေမးနည္းစည္းကမ္းအရ မေမးလိုသူမ်ား http://doctortintswe.blogspot.com/ Dr. Tint Swe's Writings မွာ ရွာဖတ္ႏိုင္ၾကပါတယ္။

Friday, November 18, 2016

Shingles ရွင္းဂဲလ္ (သို႔) ဆင္ျဖဴေတာ္ေရယံု

၁။ ဆရာရွင္ ကြ်န္မအသက္ ၃၆ ႏွစ္ရွိပါျပီ။ ကြ်န္မဘယ္ပုခံုးေအာက္နားက ေအာက္လို႔ ပရုတ္ဆီ ႏွစ္ရက္လိမ္းလိုက္တာ ေရယံုေတြေပါက္လာတယ္။ လည္ပင္မွာလည္း အက်ိတ္တစ္လံုးတက္လာတယ္။ ကြ်န္မအနာက တအားပူေတာ့ မခံႏိုင္ဘူး။ ပုခံုးေအာက္နားကလည္း တအားေအာက္တယ္။ တိုင္းရင္းေဆးခန္းျပျပီးျပီ မသက္သာဘူးဆရာ။ ဆရာရွင့္ ကြ်န္မဘာေဆးေတြ ေသာက္ရမလဲရွင့္။

ပခံုးေအာက္နားကလို႔ ေရးတာေတာ့ မွန္တယ္။ ေအာက္လို႔ မေရးရပါ။ ေအာင့္လို႔သာ ေရးရတယ္။ ေအာက္ဆိုရင္ အထက္နဲ႔ ဆန္႔က်င္ဘက္။ ေရယံုလည္းျဖစ္ႏိုင္၊ အေတာ္နာတဲ့အတြက္ ရွင္ဂဲလ္လည္းျဖစ္ႏိုင္။ အဲတာကို ဆင္ေရယံုလို႔ ေမးခြန္းေမးသူေတြက ေရးတယ္။ ဆင္ျဖဴေတာ္ေရယံုလို႔ဆို ပိုမွတ္မိမယ္။ အရင္ကေမးလို႔ ေရးထားတယ္။ အရင္က ၾကီးတာနဲ႔ မ်ိဳးစပ္တာကို ဘဂၤလားထည့္ေခၚၾကတယ္။ စစ္အစိုးလက္ထက္ကစျပီး ဆင္ျဖဴေတာ္ေခတ္စားလာတယ္။

၂။ ဆရာ ကြ်န္မအေဒၚလဲ ေရယံုေပါက္တာ ဆင္ေရယံုလို႔ေျပာၾကပါတယ္။ မ်က္ႏွာ၊ ခါးနဲ႔ေက်ာမွာလဲ ေပါက္ပါတယ္။ အဲ႔ဒါကေရာ အခုရွင္းျပတဲ့လိင္လမ္းေၾကာင္းေရယံုတို႔ ပါးစပ္မွာေပါက္တဲ့ေရယံုတို႔နဲ႔ အတူတူပါပဲလားရွင့္။ သူကေရာ အာရံုေၾကာထဲမွာ ေအာင္းေနႏိုင္ေသးလားရွင့္။ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္ရွင့္။

၃။ ဆရာ႐ွင့္ ကြၽန္မရဲ႕အေဒၚပါဆရာ။ အသက္က ၆၃ ႏွစ္ပါဆရာ။ ေရယုန္ကေပ်ာက္သြားၿပီဆရာ။ ဒါေပမဲ့ ေရယုန္ ေပါက္ၿပီးသားေနရာေတြက ထုံၿပီးက်င္ေနလို႔တဲ့ဆရာ။ ၿပီးေတာ့ ကန္ေတာ့ေနာ္ဆရာ မိန္းမကိုယ္မွာလဲေပါက္တာဆိုေတာ့ ဆီးသြားရင္လဲက်င္ၿပီးေတာ့ ဆီးအေရာင္ကလဲ ေနာက္တယ္တဲ့ဆရာ။ အခုေသာက္ေဆးကေတာ့ မနက္တလံုး ညတလံုး ေသာက္တယ္ဆရာ႐ွင့္။ ထုံတာေတြ က်င္တာေတြအတြက္ ဘာေဆးေသာက္ရင္ ေကာင္းမလဲဆရာ႐ွင့္။ အားကိုးပါတယ္ဆရာ။

ေမးတဲ့သူေတြရဲ႕အနာကို မျမင္ရပါ။ ဒါေပမယ့္ မွန္းကုဆရာဝန္လုပ္ပါမယ္။ (ရွင္းဂဲလ္) ျဖစ္မယ္ထင္တယ္။ (ရွင္းဂဲလ္) ဆိုတာ ေရေက်ာက္နဲ႔တူတယ္။ Herpes zoster လဲေခၚတယ္၊ Zona လို႔လဲေခၚတယ္။ ေရေက်ာက္ကိုျဖစ္ေစတဲ့ Varicella zoster virus (ဗိုင္းရပ္စ္) ေၾကာင့္ ျဖစ္တယ္။ ေရယံုကိုလဲ (ရွင္းဂဲလ္) လို႔ ေခၚၾကေပမဲ့ လိင္လမ္းေရယံုလို လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္တာမဟုတ္ပါ။ အနီဖုေလးေတြေပါက္ျပီး နာတယ္။ အနီျပင္ေပ်ာက္တဲ့ေနာက္လဲ ဆက္နာေနတယ္။

ေရေက်ာက္ေပါက္ဘူးသူ ၂ဝ% ဟာ တခ်ိန္မွာ (ရွင္းဂဲလ္) ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ ေရေက်ာက္ ေပ်ာက္သြားေပမဲ့ သူ႔ရဲ႕ အာရံုေၾကာစနစ္ထဲမွာ ပိုးေတြက ေအာင္းေနတတ္တယ္။ တခ်ိန္ခ်ိန္မွာ ဥပမာ စိတ္ဖိအားမ်ားတဲ့အခ်ိန္မွာ ျဖစ္တတ္တယ္။ တခါတေလ ဘာလို႔ျဖစ္လဲေျပာမရဘူး။ ကေလးငယ္ေတြ၊ ကိုယ္ခံအားနည္းသူေတြ၊ ရိုးတြင္းျခင္ဆီ အသစ္လဲရသူေတြမွာ ျဖစ္လာႏိုင္ေျခမ်ားတယ္။

အနီျပင္မထြက္ခင္ ပဌမ ၅ ရက္အတြင္းမွာေပၚမယ္။ ျဖစ္တဲ့ေနရာမွာ ကြက္ျပီးနာတာနဲ႔ နီရဲေနတာက သိသာတယ္။ ယားမယ္၊ က်င္မယ္၊ ပူေလာင္မယ္၊ အနီျပင္ေတြျဖစ္မယ္။ ဖ်ားမယ္၊ ခ်မ္းမယ္၊ ေခါင္းကိုက္မယ္၊ အစာမေက်ျဖစ္မယ္။ အရည္ၾကည္ဖုေတြ ျဖစ္လာမယ္၊ ေနာက္မွာကြာက်မယ္၊ တက္ေစ့ေတြေရာင္ႏိုင္တယ္။ တခ်ိဳ႕မွာ အနီစက္မေပါက္ဘဲ နာတာကိုသာခံစားရတာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ သူနဲ႔ဆိုင္တဲ့ အာရံုေၾကာတေလွ်ာက္ လိုက္ေပါက္မယ္။ အလင္းေရာင္ ျဖာထြက္သလိုေနတယ္။ အဖုေလးေတြ ေပါက္ရင္ အရည္ထြက္လာတယ္။

ေပ်ာက္ရင္ အေရခြံကြာက်မယ္။ ၁-၂ ပါတ္နဲ႔ ေကာင္းသြားသူ မ်ားတယ္။ ၃-၄ ပါတ္ထက္ မၾကာဘူး။ က်န္းမာေရး ေကာင္းေနသူေတြမွာျဖစ္ရင္ အမာရြတ္မက်န္ရစ္ဘဲ ေပ်ာက္မယ္။ ယားတာ၊ နာတာလဲ ၁-၂-၃ ပါတ္နဲ႔ ေပ်ာက္သြားမယ္။ ကိုယ္ခံအား မေကာင္းသူေတြ၊ အသက္ ၆ဝ ေက်ာ္ေတြ၊ ကင္ဆာေဆး၊ (စတီရြိဳက္) ေဆး ေသာက္ေနရသူေတြ၊ နာတာရွည္ စိတ္ဖိအား၊ ရုပ္ဖိအားမ်ားသူေတြ၊ HIV ရွိေနသူေတြမွာ ၾကာေနႏိုင္တယ္။

Cold sores ႏႈတ္ခမ္းေရယံု ေခၚ အပူကန္နာ၊ ရိုးရိုးေရယံုနာနဲ႔ခြဲျခားရမယ္။ Poison ivy, Oak, Sumac ေခၚအပင္ေတြ၊ အရြက္အပြင့္ေတြနဲ႔ မတည့္လို႔ထြက္တဲ့ အလာဂ်ီအယားဖုေလးေတြနဲ႔ ခြဲျခားရမယ္။ မတူပါ။

ကူးစက္ႏိုင္တယ္။ မေအမွာျဖစ္ရင္ ကေလးကိုကူးႏိုင္တယ္။ ေရေက်ာက္မေပါက္ဘူးေသးသူ လူရြယ္-လူၾကီးကို ကူးစက္ႏိုင္တယ္။ အရည္ၾကည္အဖုေလးေတြ ေပါက္ေနျပီး ကြာမက်ခင္အထိ သူမ်ားကိုကူးေစႏိုင္တယ္။

မ်က္ႏွာမွာျဖစ္ေနရင္ မ်က္စိကုိကူးတတ္တယ္။ Herpes zoster ophthalmicus မ်က္စိနာျဖစ္ရင္ အျမင္ကိုပါ ထိခိုက္ႏိုင္တယ္။ ကံဆိုးရင္ ဦးေႏွာက္အာရံုေၾကာေတြကို ထိခိုက္ခံရႏိုင္တယ္။ Ramsay Hunt syndrome ေခၚတာမွာ Cranial nerves V, IX, and X ေတြကိုထိခိုက္တယ္။ အဖ်ားအနား-အာရံုေၾကာေတြ၊ နားထိခိုက္တာေတြ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အေတာ္ေတာ့ ရွားပါတယ္။

ေနာက္ဆက္တြဲ အမ်ားဆံုးျဖစ္ၾကရတာကေတာ့ Postherpetic neuralgia အာရံုေၾကာနာတာျဖစ္တယ္။ ေပ်ာက္ျပီးေနာက္ ဆက္ျပီး နာတာခံစားေနရတယ္။ နာတာကအေတာ္ဆိုးတယ္။ အသက္ ၅ဝ ေက်ာ္ေတြပိုျဖစ္တယ္။ ၁ဝ-၁၅% ျဖစ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ အသက္ၾကီးသူေတြ ျဖစ္ရင္ ဗိုင္းရပ္စ္ေဆးေပးသင့္တယ္။ အဲလိုျဖစ္လို႔နာတာအတြက္ စိတ္မက်ေဆးထဲက Amitriptyline သံုးတယ္။ အတက္သက္သာေဆးျဖစ္တဲ့ Gabapentin, Carbamazepine, Pregabalin ေတြကိုလဲ သံုးႏိုင္တယ္။ ဆီးခ်ိဳေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ အာရံုေၾကာေရာဂါအတြက္သံုးတဲ့ေဆးျဖစ္တယ္။

အလုပ္ကနားသင့္တယ္။ အစားအာဟာရျပည့္ဝေအာင္စားပါ။ ကိုယ္လက္ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ႏိုင္ရင္ေကာင္းတယ္။ Vitamin B12 ကို အစပိုင္းရက္ေတြမွာ ေသာက္ပါ။ ေနာက္ပိုင္း Vitamin B complex, Vitamin C နဲ႔ Calcium ဆက္ေသာက္ပါ။ အရပ္သံုးအေနနဲ႔ သံပုရာကေနလုပ္တဲ့ Lemon balm (Melissa officinalis) or Licorice (Glycyrrhiza glabra) နဲ႔ ပင္စိမ္းကေနထုတ္တဲ့ Peppermint (Mentha piperita) လိမ္းေဆးေတြကိုလဲ သံုးၾကတယ္။ Vinegar (ဗနီဂါ) ကို ေရေႏြးေႏြးနဲ႔ ေဖ်ာ္ျပီးလိမ္းတာလဲ သက္သာေစတယ္။ (ဗနီဂါ) အျဖဴ ဖန္ခြက္ ေလးပံုတပံုနဲ႔ ေရၾကက္ေႏြး ၂ ကြာတ ေရာရတယ္။ အနာေနရာကို အဝတ္စိုသံုးျပီး တေန႔ ၂ ခါ ဖိေပးပါ။ အနာနဲ႔ထိထားတဲ့ အဝတ္အစား ဖယ္ရွားျပစ္ပါ။ အနာေပ်ာက္လို႔ အေရျပားကြဲအက္တာ သက္သာခ်င္ရင္ Plain petroleum jelly ကို တေန႔ ၃-၄ ၾကိမ္ လိမ္းႏိုင္တယ္။

ဗိုင္းရပ္စ္ ေဆးေတြထဲက Acyclovir (Zovirax), Valacyclovir (Valtrex), Famciclovir (Famvir) ေတြကို ေပးႏိုင္တယ္။ အနီျပင္ဖုေတြထြက္ျပီး ၇၂ နာရီအတြင္းမွာေပးတယ္။ ေစာေပးတာေကာင္းတယ္။ နာတာသက္သာေအာင္ (စတီရြိဳက္) မပါတဲ့ သံုးေနက်ေဆးေတြသံုးပါ။ လိုအပ္ရင္ ျပင္းတဲ့အနာသက္သာေဆး ေသာက္ရမယ္။ (စတီရြိဳက္) ျဖစ္တဲ့ Prednisone (ပရက္နီဆိုလံုး) စားေဆးကို ေရာင္တာသက္သာေအာင္ေပးႏိုင္တယ္။ ျဖစ္တဲ့ေနရာကို သန္႔ရွင္းေအာင္ထားပါ။ ေရခ်ိဳးႏိုင္တယ္။ ေရေအးဝတ္တင္ေပးႏိုင္တယ္။ Calamine lotion လိမ္းႏိုင္တယ္။ Aluminum acetate solution (Burow's or Domeboro solution) ေတြလဲ သံုးႏိုင္တယ္။

အရည္ၾကည္ဖုေလးေတြ ေပါက္သြားျပီးေနာက္ Capsaicin cream (Zostrix) ငရုပ္သီးကေနလုပ္တဲ့လိမ္းေဆး လိမ္းႏိုင္တယ္။ နာတာသက္သာေစမယ္။ ဒါေပမယ့္ ပူတယ္။ ထံုေဆး Lidocaine pain patches (Lidoderm) ပါတာ ကပ္ႏိုင္တယ္။ ေနာက္ဆက္တြဲမျဖစ္ဘဲ ေပ်ာက္သြားတာမ်ားတယ္။ တခ်ိဳ႕မွာ (ဗက္တီးရီးယား) ထပ္ဝင္တာ ခံရႏိုင္တယ္။ အဲလိုျဖစ္ရင္ ပိုျပီးေရာင္ရမ္းလာတယ္။ နာမယ္။ အဲဒါဆိုရင္ ပိုးေသေဆးေပးဘို႔ လိုႏိုင္တယ္။

အေမရိကားမွာ တႏွစ္တႏွစ္ (ရွင္းဂဲလ္) ျဖစ္သူေပါင္း တသန္းရွိတယ္။ ၂ဝဝ၆ မွာ FDA ကေန လူၾကီီးေတြအတြက္ ကာကြယ္ေဆးကို အသိအမွတ္ျပဳလိုက္တယ္။ Zostavax ေခၚတယ္။ အရင္က ေရေက်ာက္ ေပါက္ဖူးျပီး၊ အသက္ ၆ဝ ေက်ာ္ေတြကိုသာ ထိုးရတယ္။ အမွန္က ကေလးေတြကို ထိုးေပးတဲ့ ေရေက်ာက္ ကာကြယ္ေဆးကို အားျဖည့္ထားတဲ့ေဆး ျဖစ္တယ္။ ေရာဂါျဖစ္သူေတြမွာ ၆ဝ% ခံစားရတာ သက္သာေစတယ္။ ေပ်ာက္ျပီး ဆက္နာတာကိုလဲ ၆ဝ% မက သက္သာတယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေတြ၊ HIV/AIDS ကိုယ္ခံအားမေကာင္းသူေတြ၊ ကင္ဆာေဆးေပးေနသူေတြကိုေတာ့ မထိုးရဘူး။ ကေလးေတြကိုေတာ့ Chickenpox vaccine ေရေက်ာက္ ကာကြယ္ေဆးသာထိုးရတယ္။

Acyclovir (Zovirax) (အက္စီကလိုဗာ) ဗိုင္းရပ္စ္အတြက္ေဆး
1. Herpes Zoster (Shingles) တခါေသာက္ 800 mg ကို တေန႔ ၃-၄-၅ ၾကိမ္၊ ၇-၁ဝ ရက္ေသာက္ပါ။

2. Genital Herpes လိင္လမ္း ေရယံု = တခါေသာက္ 200 mg ကို တေန႔ ၃-၄-၅ ၾကိမ္၊ ၇-၁ဝ ရက္ေသာက္ပါ။ ျပန္ျပန္ျဖစ္ေနတဲ့ ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ျဖစ္တာေတြ = တခါေသာက္ 400 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ဒါမွမဟုတ္ တခါေသာက္ 200 mg တေန႔ ၃ ၾကိမ္၊ ဒါမွမဟုတ္ 200 mg တေန႔ ၅ ၾကိမ္၊ စုစုေပါင္း ၁-၁၂ လအထိေသာက္ပါ။

3. Chickenpox (Varicella) ေရေက်ာက္ေရာဂါ = ကေလး အသက္ ၂ ႏွစ္အထက္ တခါတိုက္ 20 mg/kg တေန႔ ၄ ၾကိမ္၊ ၅ ရက္။ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ 40 kg ေက်ာ္ရင္ လူၾကီးေတြအတိုင္းေပးပါ။ ေရေက်ာက္ေရာဂါ = လူၾကီး + ကေလး ကိုယ္အေလးခ်ိန္ 40 kg ေက်ာ္ = တခါေသာက္ 800 mg တေန႔ ၄ ၾကိမ္၊ ၅ ရက္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၄-၆-၂ဝ၁၅
၁-၅-၂ဝ၁၆
၁၈-၁၁-၂ဝ၁၆

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.