ျမန္မာႏိုင္ငံသားေတြ ဘယ္မွာေနေန က်န္းမာၾကပါေစ

Photo taken on 19-11-2011 by an Indian photo-journalist at Yamuna Clinic
This Blog is created on 10th October 2014

How to ask က်န္းမာေရးနဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

• ေဖ့စ္ဘြတ္ ကြန္မင့္ကေန မေမးပါနဲ႔။
• ျဖစ္တဲ့သူရ့ဲ က်ား-မ နဲ႔ အသက္ကို အရင္ဆံုးေရးပါ။ နာမည္ မလိုအပ္ပါ။
• ျဖစ္ေနတာ ၁-၂-၃။ ျဖစ္တာဘယ္ေလာက္ၾကာျပီ။ လိုအပ္ရင္ ရာသီ၊ အိမ္ေထာင္ေရး၊ က်န္းမာေရးေနာက္ခံ၊ ေနတဲ့တိုင္းျပည္။ တိုတိုရွင္းရွင္းသာေရးပါ။
• ေဆးစစ္ခ်က္ေတြနဲ႔ ပံုေတြကို အတည့္ပို႔ပါ။ လိုတာကိုသာပို႔ပါ။ အာလ္ထြာေဆာင္းမွာ ပံုမလိုပါ။ မွတ္ခ်က္သာလိုတယ္။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္တတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ အခ်ိန္ဇုန္မတူတာေရာ၊ အသံထြက္လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
• ေမးတဲ့သူက မိမိကိုယ္မိမိ သား-သမီးလို႔မေရးပါနဲ႔။ ေျဖမယ့္ဆရာဝန္ကို ဆရာလို႔သာသံုးပါ။
• ေဆးရံု-ေဆးခန္း-ဆရာဝန္-ေဆးဆိုင္-ေဆးေစ်း-ကုန္က်စရိတ္ စတာေတြကို မသိပါ။
• ေမးစရာေနရာ (၁) အီးေမးလ္ doctortintswe@gmail.com (၂) ေဖ့စ္ဘြတ္ https://www.facebook.com/tint.swe.dr (၃) ေဖ့စ္ဘြတ္ https://www.facebook.com/drtintswe/
• ေမးနည္းစည္းကမ္းအရ မေမးလိုသူမ်ား http://doctortintswe.blogspot.com/ Dr. Tint Swe's Writings မွာ ရွာဖတ္ႏိုင္ၾကပါတယ္။

Tuesday, December 13, 2016

Cervical Cancer (2) သားအိမ္အဝ ကင္ဆာ (၂)

သားအိမ္အဝကင္ဆာ (သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာ) ကို ေစာေစာသိျပီး ေဆးကုသရင္ အလြန္သက္သာရာရတယ္။ ေပ်ာက္ေအာင္ ကုႏိုင္တယ္လို႔ေတာင္ ေျပာႏိုင္တယ္။ ေရာဂါလကၡဏာေတြကေတာ့ ဗဂ်ိဳင္းနားကေန တခုခုဆင္းမယ္၊ ၾကားရက္ေသြးဆင္းမယ္၊ ေသြးဆံုးျပီးေပမဲ့ ေသြးဆင္းလာမယ္၊ လိင္ဆက္ဆံစဥ္မွာ နာစရာမဟုတ္ဘဲ နာမယ္၊ ေသြးဆင္းမယ္၊

အမ်ားဆံုးျဖစ္ေစႏိုင္တဲ့ တရားခံ
Human papillomavirus (HPV) ေခၚတဲ့ ဗိုင္းရပ္စ္ အုပ္စုျဖစ္တယ္။ အမ်ိဳးအစား ၄ဝ ရွိတယ္။ တခ်ိဳ႕က ပိုျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ Genital HPV infections လိင္လမ္းကို ဒီပိုးမ်ိဳးဝဝင္ေပမဲ့ အမ်ားအားျဖင့္ သူ႔ဖါသူေပ်ာက္ႏိုင္ပါတယ္။ မေပ်ာက္ဘဲ နာတာရွည္ျဖစ္လာရင္ေတာ့ သားအိမ္အဝက (ဆဲလ္) ေတြ မူေျပာင္းလာမယ္။ ဒါကေန ကင္ဆာျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ ၉ဝ% ေသာ သားအိမ္အဝ-ကင္ဆာက ဒါကေနျဖစ္တယ္။

ပိုးဝင္တာခံရေပမဲ့ ဘာမွမျဖစ္သလိုေနႏိုင္တယ္။ သူ႔အလိုလိုလဲ ေပ်ာက္ႏိုင္တယ္။ တခ်ိဳ႕အမ်ိဳးအစားေတြက လိင္လမ္း ၾကြက္ႏို႔ျဖစ္ေစတယ္။ ဒီအမ်ိဳးအစားေတြက ကင္ဆာ ျဖစ္ေစတာေတြနဲ႔ မတူၾကပါ။ လိင္လမ္း-ေရယံု ကေနလဲ ေဆးမကုေပမဲ့ ကင္ဆာကို ေျပာင္းမသြားေစပါ။ ဘာမွ ဒုကၡမေပးေသးတဲ့ အေကာင္ေတြကသာ ကင္ဆာ ျဖစ္လာေစႏိုင္တယ္။ အဲလိုရွိေနတာ ႏွစ္ေတြနဲ႔ၾကာေနႏိုင္တယ္။

ဘယ္လိုလူေတြမွာ HPV ကူးဘို႔အႏၲရာယ္ရွိသလဲ
• ေယာက္်ားျဖစ္ျဖစ္၊ မိန္းမျဖစ္ျဖစ္ လိင္ဆက္ဆက္မႈရွိသူေတြမွာသာ ပိုအျဖစ္မ်ားတယ္။ လိင္ဆက္ဆံရာကေန တခ်ိန္ခ်ိန္မွာ တေယာက္ေယာက္ဆီကေန ပိုးကူးစက္လာတာ ခံရႏိုင္တယ္။ ဘာမွခံစားေနရတာ မဟုတ္ေပမဲ့ သူမ်ားကိုေတာ့ ကူးစက္ေစႏိုင္တယ္။
• (ကြန္ဒြမ္) သံုးတာက အမ်ားၾကီး အခြင့္အလမ္း နည္းေစတယ္။ လံုးဝ မကူးဘူးေတာ့ မေျပာႏိုင္ပါ။
• သားအိမ္အဝသာမက၊ ဗဂ်ိဳင္းနား (ေမြးလမ္းေၾကာင္း)၊ မိန္းမကိုယ္၊ ေယာက္်ား လိင္အဂၤါ၊ ေယာက္်ား-မိန္းမ စအိုနဲ႔ ခံတြင္း-ကင္ဆာေတြလဲ ျဖစ္ေစႏိုင္ေသးတယ္။
• ေဆးလိပ္ေသာက္သူေတြ၊
• ကေလးေမြး မ်ားသူေတြ၊
• ကိုယ္ဝန္တားေဆး ႏွစ္ရွည္လမ်ား သံုးသူေတြ၊
• HIV ခုခံအားက်ဆင္းေနသူေတြ။

HPV ဒီပိုးကေန သားအိမ္ဝကင္ဆာ ဘယ္လိုျဖစ္လာသလဲ
ကင္ဆာျဖစ္ေစဘို႔ မ်ားတဲ့ပိုးအမ်ိဳးအစား ကူးစက္တာခံထားရရင္ ကိုယ္ထဲမွာ အၾကီးေနရာကေန သားအိမ္အဝမွာ ရွိၾကတဲ့ (ဆဲလ္) ေလးေတြကို မူ-ပံုစံေျပာင္းေစမယ္။ ဒီအဆင့္ကို ကင္ဆာမျဖစ္ခင္ေျပာင္းလဲမႈလို႔ ေခၚတယ္။ ကင္ဆာလူနာ မဟုတ္ပါ။ ၾကာလာရင္ေတာ့ ကင္ဆာ-ဆဲလ္ေတြ ျဖစ္လာခ်င္ ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ ေဘးကိုျပန္႔လာမယ္။

တခါတေလ Pap Test သာမကဘဲ HPV DNA Test ကိုလည္းလုပ္မယ္။ High-risk forms of HPV ပိုးအမ်ိဳးအစားကို ခြဲျခားတာ ျဖစ္တယ္။ ကင္ဆာျဖစ္ေစတဲ့ အေကာင္လား သိခ်င္လို႔ပါ။ အသက္မငယ္သူေတြကို လုပ္တာမ်ားတယ္။ Pap test က မူမွန္တာေတြလို႔လဲ အရြယ္ငယ္ငယ္-ၾကီးၾကီး လုပ္မယ္။

Pap Test (ပက္ပ္-တက္စ္) ေခၚ Pap smear (ပက္-စမီးယား) စမ္းသပ္နည္းဟာ အလြန္ေအာင္ျမင္တဲ့ စမ္းသပ္နည္းတခု ျဖစ္တယ္။ အစမ္းခံရတာ မနာဘူး။ ထံုေဆးသံုးပါတယ္။ သားအိမ္အဝကို ဂြမ္းစေလးနဲ႔သုတ္ယူတာသာ ျဖစ္တယ္။ မေကာင္းတာေလး နဲနဲေတြ႔တယ္လို႔ဆိုရင္ ေဆးထပ္စစ္ရမယ္။ လိုအပ္ရင္ Colposcopy ကရိယာနဲ႔ၾကည့္မယ္။ လိုေသးရင္ Biopsy အသားစေလးျဖတ္ယူျပီး စစ္မယ္။ Precancerous abnormal cells ကင္ဆာမျဖစ္ခင္အဆင့္ ေတြ႔ေနရင္ ထုတ္ျပစ္ေပးမယ္။ ဖ်က္ဆီးေပးမယ္။

Biopsy (ဘိုင္ေအာ့ပ္စီ) အသားစ ျဖတ္ယူစစ္ေဆးနည္း
ေရာဂါကို ေသျခာေစရတယ္။ Cervical tissue သားအိမ္အဝက (တစ္ရွဴးစ) ကိုစစ္တာပါ။ ပံုမွန္ (ဆဲလ္) ေတြလား၊ Precancerous cells ကင္ဆာမျဖစ္ခင္ (ဆဲလ္) ေတြလား၊ Cancer cells ကင္ဆာ-ဆဲလ္ေတြလား မွန္ဘီလူးနဲ႔ စစ္တယ္။ ေမ့ေဆးလိုတယ္။

ကင္ဆာ အဆင့္မ်ား
Stage 0 ကင္ဆာ-ဆဲလ္ေတြက သားအိမ္အဝ မ်က္ႏွာျပင္မွာသာရွိေနေသးခ်ိန္၊
Stage I ကင္ဆာ-ဆဲလ္ေတြက သားအိမ္အဝကေန ေဘး-တျခားမေရာက္ေသးခ်ိန္၊
Stage II ကင္ဆာ-ဆဲလ္ေတြက ဗဂ်ိဳင္းနား အေပၚပိုင္းအထိသာေရာက္ေသးခ်ိန္၊
Stage III ကင္ဆာ-ဆဲလ္ေတြက ဗဂ်ိဳင္းနားေအာက္ပိုင္းေရာက္ျပီး ဆီးလမ္းကိုလဲ ပိတ္ခ်င္ပိတ္လာခ်ိန္၊
Stage IV ဆီးအိမ္၊ အစာေဟာင္းအိမ္၊ တျခားေနရာေတြအထိေရာက္ေနခ်ိန္။

ကုသနည္းေတြ
(၁) Surgery ခြဲစိတ္ကုသနည္း
Stage II ထက္မေက်ာ္ေသးရင္ ခြဲစိတ္မယ္။ Hysterectomy သားအိမ္နဲ႔တခါတည္း သားအိမ္အဝကိုပါ ထုတ္ျပစ္မယ္။ ေဘးနားက ထုတ္သင့္တာေတြလဲ ထုတ္မယ္။ ဥပမာ သားအိမ္ျပြန္၊ မ်ိဳးဥအိမ္၊ (လင့္ဖ္-ႏုတ္) တက္ေစ့ေတြ။

(၂) Radiation ဓါတ္ကင္ျခင္း
External radiation therapy ေခၚတယ္။ High-energy X-rays ျပင္းအားမ်ားတာသံုးတယ္။ ကင္ဆာ-ဆဲလ္ေတြကို ေသေစတယ္။ ခြဲစိတ္တံုးက မျမင္ႏိုင္လို႔ က်န္ေနတာရွိရင္လဲ ေသေစမယ္။ Internal radiation နည္းကို Brachytherapy ေခၚတယ္။ ေရဒီယိုသတၲိၾကြပစၥည္းကို ကင္ဆာေနရာမွာ ထည့္ေပးနည္း ျဖစ္တယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ဓါတ္ကင္နည္းနဲ႔ ေဆးေပးကုသနည္း တြဲလုပ္ေပးတယ္။ ေဆးအျပင္းေတြေၾကာင့္ ေသြးျဖဴဥနည္းတာ၊ ေမာပန္းတာ၊ အစာမေက်တာ၊ ပ်ိဳ႕-အန္တာ၊ ဝမ္းပ်က္တာေတြ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။

(၃) Chemotherapy ေဆးေပးကုသနည္း
ေဆးေၾကာင့္ တကုိ္ယ္လံုးမွာ ေရာက္ေနသမွ် ကင္ဆာ-ဆဲလ္ေတြကို သက္ေရာက္ေစႏိုင္တယ္။ ျပန္႔ေနတဲ့အဆင့္အတြက္ အသံုးက်တယ္။ ေမာပန္းတာ၊ ဆံပင္ကြ်တ္တာ၊ ေသြးယိုလြယ္တာ။ ပ်ိဳ႕-အန္တာ၊ အစားပ်က္တာေတြ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။

ကင္ဆာကုေနတံုး ဘယ္လိုဆင္ျခင္ရမလဲ
ကင္ဆာျဖစ္ေနလို႔ကုသတာကေန လူကိုေတာ့ ပင္ပန္းႏြမ္းနယ္ေစမွာ အမွန္ပါ။ ဒါေပမဲ့ အဆိုးၾကီးအတြက္ ဒိေလာက္မဆိုးတာနဲ႔ လဲရတာ ေကာင္းေစပါတယ္။ အစာအာဟာရျပည့္ဝ-မွ်တေအာင္စားပါ။ လူကလဲ တတ္စြမ္းသေလာက္ တက္ၾကြမႈရွိေနပါေစ။ သက္ေတာင့္သက္သာ ကိုယ္လက္ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ။

ကင္ဆာနဲ႔ ကေလးရႏိုင္ျခင္း
သားအိမ္-ကင္ဆာကို ေဆးကုရတာကေန ကေလးမရေစတာျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ေစာေစာသိလို႔ ေဆးေသျခာကုသရင္ တခ်ိန္မွာ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ႏိုင္ပါေသးတယ္။

ဘယ္ေလာက္ၾကာၾကာ ေကာင္းေနမွာလဲ
ေစာေစာသိတာ၊ ေဆးကုသနည္းေတြအေပၚ မူတည္တယ္။ ကိုယ္ခံအားအေပၚလဲ မူတည္တယ္။ ၁၅% ကေန ၉၃% အထိ ၅ ႏွစ္သက္တမ္းရွိတယ္လို႔ ေလ့လာမႈေတြကဆိုတယ္။ ဒီကိန္းဂဏန္းေတြက ၂ဝဝဝ နဲ႔ ၂ဝဝ၃ တံုးကရထားတာမို႔ ေနာက္ပိုင္းမွာ ပိုေကာင္းစရာသာရွိပါတယ္။ တေယာက္နဲ႔တေယာက္ မတူတာကို ကံတရားလို႔ေျပာရင္ မွန္ပါတယ္။

Cervical Cancer Vaccine ကာကြယ္ေဆး
HPV ကို ကာကြယ္တဲ့ Vaccines ေဆးရွိေနျပီ။ သားအိမ္ဝ-ကင္ဆာ ၇ဝ% ကိုျဖစ္ေစတဲ့ HPV types 16 and 18 ကို ကာကြယ္မယ္။ WHO ကေတာ့ မိန္းကေလး အသက္ ၁၁-၁၂ ႏွစ္ကစျပီးထိုးခိုင္းတယ္။ အေမရိကားမွာ ၉ ႏွစ္သမီးေတြကို စထိုးတယ္။ ၆ လ အတြင္းမွာ ၃ ခါထိုးရတယ္။ ပဌမတခါထိုး၊ ဒုတိယတခါကို ေနာက္ ၁-၂ လမွာထိုးျပီး တတိယတခါကို ပဌမတခါရဲ႕ေနာက္ ၆ လ အၾကာမွာထိုးတယ္။ ငယ္တံုးက မထိုးရေသးရင္ ၁၃ ႏွစ္ကေန ၂၆ ႏွစ္အထိလဲ ထိုးသင့္ပါတယ္။ Cervarix နဲ႔ Gardasil ဆိုျပီး ကာကြယ္ေဆး ၂ မ်ိဳးရွိတယ္။ Gardasil ေဆးက Genital warts လိင္လမ္းၾကြက္ႏို႔ကို ျဖစ္ေစတဲ့ ပိုး ၂ မ်ိဳးကိုပါ ကာကြယ္ႏိုင္တယ္။ ကာကြယ္ေဆးထိုးထားေပမဲ့ ကင္ဆာအတြက္ ေဆးစစ္ေနသင့္တယ္။ က်န္တဲ့ပိုးေတြကို မကာကြယ္ႏိုင္လို႔ျဖစ္တယ္။

ကုသမႈေရြးခ်ယ္ျခင္း
ကင္ဆာ အရြယ္အစား၊ ျဖစ္တဲ့ေနရာ၊ နဲ႔ ကေလးယူ-မယူ ဆိုတာေတြကို ထည့္စဥ္းစားပါတယ္။ အဖြဲ႔လိုက္ကေန ကုရတာပါ။ ကုသခ်က္ရဲ႕ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြက တေယာက္နဲ႔ တေယာက္ မတူလို႔ ေရြးခ်ယ္ျပီးသား နည္းလမ္းကို ျပန္ေျပာင္းခ်င္ ေျပာင္းေပးတယ္။ ခြဲစိတ္နည္းကို အဆင့္ (၁) နဲ႔ (၂) မွာသာ လုပ္တယ္။ ခြဲထုတ္တာကလည္း
• Cervix သားအိမ္အဝ၊ ေမြးလမ္းေၾကာင္း အစိတ္အပိုင္း၊ တင္ပါးဆံုထဲက တက္ေစ့ေတြကိုထုတ္တယ္။
• Total hysterectomy သားအိမ္တခုလံုးထုတ္တယ္။
• Radical hysterectomy သားအိမ္တခုလံုး၊ သူ႔ေဘးက တစ္ရွဴးေတြ၊ ေမြးလမ္းေၾကာင္းအစိတ္အပိုင္း၊ တင္ပါးဆံုထဲက တက္ေစ့ေတြကို ထုတ္တယ္။
• Fallopian tubes and ovaries သားအိမ္ျပြန္နဲ႔ မ်ိဳးဥအိမ္ေတြကိုပါ ထုတ္တယ္။

အစာအာဟာရ ျပည့္ဝပါေစ။ ေလ့က်င့္ခန္းလည္း လုပ္ပါ။ ျမန္မာလူမ်ိဳးပီပီ ကံထမ္းလာတာ မျမင္ရဘူး မဟုတ္လား။ စိတ္ဓါတ္ ေကာင္းေနေအာင္၊ သီလေကာင္းေနေအာင္လည္း လုပ္ပါေစ။

Dr. တင့္ေဆြ

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.