MDR-TB ေဆးယဥ္တဲ့ တီဘီ

 

(၁) MDR TB ျဖစ္ေနရင္ဘယ္လိုလုပ္မလဲ။

(၂) က်ေနာ္အေဖက MDR ေဆးမတုိးတဲ့ TB ေရာဂါလုိ႔ေၿပာပါတယ္။ ၂ နွစ္ ေလာက္ ေဆးထုိး ေဆးေသာက္ လုပ္ရမယ္လုိ႔ ေၿပာပါတယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ ၇ ႏွစ္ခန္႔က TB ၿဖစ္ဖူးလုိ႔ ေဆး ၆ လ ေသာက္ရပါတယ္။ ေဆးပတ္လည္ေအာင္ ေသာက္ခဲ့ၿပီး ၿပန္စစ္ႀကည့္ေတာ့လည္း ပုိးမရွိေတာ့ဘူးလုိ႔ေၿပာပါတယ္။ အခုေဆးမတုိးတဲ့ TB ကုသခံဖုိ႔ ၿမ့ဳိနယ္မွာ တန္းစီ ထားတာ ေရွ႕မွာ အေယာက္ ၃၀ ခန္႔ရွိေနပါတယ္။ အဲဒီအေႀကာင္းေလး FB ကေန ရွင္းၿပေပးေစလုိပါတယ္။ အၿပင္ေဆးခန္းမွာ ကုလုိ႔ရမရ သိခ်င္ပါတယ္။ ေဆးကၿပင္းတယ္လုိ႔ေၿပာလုိ႔ အေဖခံနုိင္ရည္ရွိပါ့မလားမသိဘူး။ အေဖက အသက္ ၇၆ ႏွစ္ ေပါင္က ၈၀ ပဲရွိပါတယ္။ သလိပ္စစ္ေတာ့ အေၿဖမွာ +++ တဲ့။ က်ေနာ္လဲ အေ၀းေရာက္ေနလုိ႔ပါ။

Multi-drug-resistant tuberculosis ဆိုတာ တီဘီအတြက္အမ်ားဆံုး (အေကာင္းဆံုး) သံုးေနတဲ့ ေဆး ၂ မ်ိဳးျဖစ္ၾကတဲ့ Isoniazid (INH) နဲ႔ Rifampicin (RMP) ေတြနဲ႔ကုလို႔မရတဲ့ တီဘီ ေရာဂါကုိုဆိုလိုပါတယ္။

ဘာလိုကေနျဖစ္ေစသလဲ -
• လူနာကသက္သာလာျပီ ေဆးမလိုေလာက္ဘူးထင္ျပီး ေဆးရပ္လိုက္လို႔၊
• ေဆးလံုေလာက္ေအာင္မရႏိုင္တာေၾကာင့္ ေဆးရပ္လိုက္လို႔၊
• ေဆးေသာက္ဘို႔ ေမ့သြားလို႔၊
• ေဆးဘယ္ေလာက္ၾကာၾကာေပးရမယ္ဆိုတာ သတ္မွတ္ခဲ့တာက ကာလတိုသြားလို႔။

ေပးရမဲ့ေဆးေတြကို ဒုတိယတန္းစာလို႔သတ္မွတ္ထားတယ္။ ေစ်းလဲၾကီးတယ္။ မကုႏိုင္လို႔ေနရင္ ကူးစက္ျပန္႔ႏွံ႔ျပီး တျခား လူေတြပါ ဒုကၡေရာက္ၾကရတယ္။ ၂ဝ၁၃ မွာရထားတဲ့စာရင္းေတြအရ ၃႕၇% တိုးလာတယ္။ ၂ဝ၁၁ တံုးက WHO ခန္႔မွန္းခ်က္အရ လူနာေပါင္း ဝ႕၅ သန္း ရွိႏိုင္တယ္။ ဒုတိယတန္းစားေဆးေတြက ဆက္ျပီး ေဆးယဥ္တာလဲရွိတယ္။ XDR-TB လို႔သတ္မွတ္လိုက္တယ္။

Extensively drug resistant TB (XDR TB) ဆိုတာ Isoniazid နဲ႔ Rifampin သာမက Fluoroquinolone နဲ႔ Amikacin, Kanamycin, Capreomycin ထိုးေဆး ၃ မ်ိဳးထဲက တမ်ိဳးကိုေဆးယဥ္ေနတာကိုသတ္မွတ္တယ္။ DOTS-Plus ဆိုတာ DOTS ရက္တို တီဘီေဆးကို အထူးျပဳျပင္ထားတာျဖစ္တယ္။ တီဘီေဆးေတြနဲ႔ ေဆးယဥ္-မယဥ္ စမ္းသပ္မႈလုပ္ရတယ္။ INH နဲ႔ RMP ေတြကို ေဆးယဥ္တာသိလာရရင္ ဒုတိယတန္းေဆးေတြထဲကေန (၅) မ်ိဳးကို ေရြးေပးမယ္။ ေဆးသံုးသင့္မႈေရြးသင့္တာကို အစီအစဥ္အတိုင္းက ဒီလိုျဖစ္တယ္။
1. Aminoglycoside (Amikacin, Kanamycin) သို႔မဟုတ္ Polypeptide (Capreomycin)
2. Pyrazinamide
3. Ethambutol
4. Fluoroquinolone = Moxifloxacin (Ciprofloxacin ကိုမသံုးပါ)
5. Rifabutin
6. Cycloserine
7. Thioamide = Prothionamide or Ethionamide
8. PAS
9. Macrolide = Clarithromycin
10. Linezolid
11. INH (High-dose)
12. Interferon-γ
13. Thioridazine
14. Ampicillin

ေနာက္ေဆးေတြထိေရာက္မႈသိရေအာင္ Sputum cultures သလိပ္စစ္ေနရမယ္။ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ တလတၾကိမ္။ ေဆးေတြကို အနည္းဆံုး (၁၈) လၾကာေပးတယ္။ အတိအက်ဆိုရင္ သလိပ္မွာပိုးမေတြတာ ၉ လ ရွိတဲ့အထိေပးရတယ္။ တခ်ိဳ႕က ၂ ႏွစ္ အထိၾကာႏိုင္တယ္။ ေဆးရံုမွာကုသတာဆိုရင္ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ သီးျခားေနေစသင့္တယ္။ HIV ပိုးရွိေနသူေတြနဲ႔ တျခားစီ ျဖစ္ရပါမယ္။

Supplements ေဆးအပိုေဆာင္းေပးဘို႔လိုတာေတြလဲရွိတယ္။
• Arginine
• vitamin D
• Dzherelo
• V5 Immunitor
တခ်ိဳ႕ေနရာေတြမွာ ဒီေဆးမ်ိဳးေတြကိုသံုးတာလဲရွိတယ္။
• Imipenem
• Co-amoxiclav
• Clofazimine
• Prochlorperazine
• Metronidazole
• Bedaquiline
သုေတသနလုပ္ဆဲေဆးေတြလဲရွိတယ္။
• PA-824
• Delamanid

သိပ္ဆိုးေနသူေတြကို ေရာဂါျဖစ္ေနတဲ့အဆုပ္ေနရာကို ခြဲစိတ္ထုတ္ျပစ္တာလုပ္ေပးမယ္။

မျဖစ္ေအာင္ ဘယ္လိုကာကြယ္မလဲ ေစာေစာသိ၊ ေစာေစာေဆးကုသမႈခံယူပါ။ ေဆးပါတ္လည္ေအာင္ ကုသပါ။ HIV/AIDS ရွိေနသူေတြက ပိုသတိထားရမယ္။ မိသားစုဝင္ေတြ၊ အတူေနသူကို ေဆးစစ္ရမယ္။ ေဆးသုေတသနေတြ ဆက္လုပ္ဘို႔လိုတယ္။ ဆင္းရဲသူေတြမွာသာ အဲတာျဖစ္ႏိုင္တာမဟုတ္ပါ။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ