Skip to main content

Rabies ေမ်ာက္ကိုက္၍ ေခြးရူးကာကြယ္ေဆးထိုးရျခင္း

ကေန႔ ေခြးကိုက္ခံရလို႔ေမးတာ (၃) ေယာက္ရွိတယ္။ ဒီေမးခြန္းက အခုပဲလာတာ။

မဂၤလာပါဆရာ ကြ်န္မညီမေလးက အသက္ ၁၃ပါ။ မေန႔ကဘုရားေက်ာင္းမွာ ဘုရားသြားဖူးရင္း ဘုရားေက်ာင္းေခြး ၇ ေကာင္က ကြ်န္မညီမေလးကို လာကိုက္ပါတယ္။ အမကေမာင္းထုတ္တယ္။ ေခြးကမရ။ ေခြးေဆး ၁ လံုးထိုးထားတယ္။ သူမ်ားေျပာတာ ေဆး ၄၅ လံုးထိုးရမယ္တဲ့။ အခု ကြ်န္မညီမေလး ေက်ာင္းသြားမနိုင္ေတာ့ဘူး။ မခံနိုင္ဘူးတဲ့။
ေက်းဇူးျပဳျပီး ေျပာျပေပးပါေနာ္ဆရာ။ ေဆးဘယ္ နွစ္လံုးထိုးရလဲ တျခား သဘာဝေဆး ဘယ္လိုလုပ္ေပးသင့္လဲ ေျပာျပေပးပါေနာ္ဆရာ။ ကြ်န္မညီမေလးအသက္ဆံုးရံုးေတာ့မွာကို စိုးလို႔ပါဆရာ။ ကြ်န္မက စာမတတ္ေတာ့ စာလံုးေပါင္းမွားရင္ ခြင့္လြတ္ေပးပါေနာ္ဆရာ

ကိုက္တာက ေခြးရူး၊ ကူးတာက ဗိုင္းရပ္စ္ျဖစ္တယ္။ ဒီပိုးေတြက ဗဟိုအာရံုေၾကာစနစ္ထဲ ဝင္လာျပီး ပ်က္စီးေစတယ္။ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြက ေရာဂါရွိေနတဲ့ အေကာင္ (ေခြး၊ ေၾကာင္၊ ေမ်ာက္၊ ေျမေခြး၊ လင္ႏို႔၊ ေခြးတူဝက္တူ) ရဲ႕ တံေတြးထဲမွာ ရွိေနတယ္။ သူတို႔ေသြးက ကိစၥမရွိဘူး။ အကိုက္မခံရေပမဲ့ ပိုးပါေနတဲ့ တံေတြးက ေသြးထဲ၊ ပါးစပ္ထဲ၊ ႏွာေခါင္းထဲ၊ မ်က္စိထဲဝင္လာရင္ ကူးႏိုင္တယ္။ ပိုးဝင္လာျပီး ဘယ္ေတာ့ေရာဂါရမလဲဆိုတာ ကူးစက္ေရာဂါမွန္သမွ်ထဲမွာ အကြဲျပားဆံုးဘဲ။ ရက္ပိုင္းကေန ႏွစ္နဲ႔ခ်ည္ၾကာႏိုင္တယ္။

တိရစၧာန္မွန္သမွ် အကိုက္ခံရရင္ အနာကို ဘယ္ေလာက္ ျပဲထြက္ေနေန ခ်ဳပ္မေပးရပါ။ သက္ရွိတေကာင္ေကာင္ရဲ႕ သြားရည္ဟာ အကိုက္ခံရသူ ေသြးထဲဝင္ရင္မတည့္ပါ။ အနာကို ပိုးသန္႔ေအာင္လုပ္၊ အသားႏု ေကာင္းေကာင္း တက္လာေအာင္ေစာင့္ျပီး၊ ေနာက္မွာ အနာရြတ္ေသးခ်င္ရင္ အနာသစ္လုပ္ျပီးမွ လွလွေလး ျပန္ခ်ဳပ္ေပးရပါတယ္။ ေမးခြန္းကိုေျဖရရင္ ကာကြယ္ေဆးထိုးတာ ေစာေလေကာင္းေလျဖစ္တယ္။ မစိုးရိမ္ပါနဲ႔။

ေရာဂါလကၡဏာေပၚကာစမွာ တုပ္ေကြးနဲ႔ ဆင္တယ္။ ဖ်ားမယ္၊ ေခါင္းကိုက္မယ္၊ မအီမသာျဖစ္မယ္။ ရက္ပိုင္းအတြင္းမွာ ယားယံမယ္။ စိုးရိမ္စိတ္ျဖစ္လာမယ္။ စိတ္ရႈတ္ေထြးမယ္။ အမူအယာ မတူတာေတြ ျဖစ္လာမယ္။ ဂနာမျငိမ္ျဖစ္မယ္။ သူမ်ား မျမင္တာ မၾကားတာေတြ ျမင္ၾကားလာတယ္။ ဒီလိုျဖစ္လာသူတိုင္း ခံစားရတာေတြ အေတာ္ၾကီး ဆိုးဝါးတယ္။ အသက္ဆံုးၾကရတယ္။ ႏွစ္တိုင္း တကမာၻလံုး ေသဆံုးသူေပါင္း ၅ ေသာင္းခြဲရွိတယ္။

၁။ အမ်ိဳးအစား (၁) အေကာင္နဲ႔ ထိရံု၊ အစာေၾကြးမိရံု၊ လွ်ာနဲ႔ထိမိရံု၊ = ေဆးကုစရာမလိုပါ။

၂။ အမ်ိဳးအစား (၂) အဝတ္အစားဖံုးမထားတဲ့ေနရာမွာ ကုပ္မိ၊ ျခစ္မိခံရရင္၊ အနာအဆာရွိတဲ့ေနရာကို လွ်ာနဲ႔ အယက္ခံရရင္၊ = ခ်က္ခ်င္း Immediate vaccination ကာကြယ္ေဆးထိုးပါ။

၃။ အမ်ိဳးအစား (၃) အကိုက္ခံရ၊ ကုပ္ဆြဲခံရရင္၊ ဒဏ္ရာက ေသြးထြက္ရင္၊ = Immediate washing and flushing of all bite wounds and scratches ခ်က္ခ်င္း အကိုက္ခံရတဲ့ေနရာကို ေဆးေၾကာသန္႔ရွင္းပါ + Immediate vaccination ခ်က္ခ်င္းကာကြယ္ေဆးထိုးပါ + Rabies immune globulin (RIG) (ဂလိုျဗဴလင္) ေဆးလဲထိုးပါ။

ကာကြယ္ေဆး မတူတာေတြရွိတယ္။ 1 ml ဒါမွမဟုတ္ 0.5 ml ကို ၄-၅ ခါ အသားေဆးထိုးမယ္။ ၄ ပတ္ၾကာမယ္။ တကယ္လို႔ အရင္ကလဲ Cell-derived rabies vaccines (ဆဲလ္) ကေနေဖၚစပ္တဲ့ ကာကြယ္ေဆးကို အျပည့္ ထိုးဘူးထားသူဆိုရင္ ဒီေဆးမ်ိဳး ၃ ရက္ျခား၊ ၂ ခါသာ ထပ္ထိုးပါ။ Rabies immune globulin (RIG) (ဂလိုျဗဴလင္) ေဆးထိုးဘို႔လဲ မလိုပါ။

Tissue-culture or purified duck-embryo vaccines (တစ္ရွဴး-ကာလ္ျခာ) သို႔မဟုတ္ ဘဲသေႏၶကေန ေဖၚစပ္တဲ့ ကာကြယ္ေဆး အသားေဆးထိုးနည္း = 2.5 IU ကို 0, 3, 7, 14 နဲ႔ 30 ေန႔ေတြမွာ စုစုေပါင္း (၅) ခါထိုးပါ။ လက္ေမာင္း နဲ႔ ကေလးငယ္ရင္ ေပါင္ေရွ႕-ေဘးမွာ ထိုးပါ။ တင္ပါးမွာ မထိုးပါနဲ႔။

Abbreviated multisite schedule ေနရာအမ်ားမွာထိုးနည္း = 2-1-1 regimen ေခၚတယ္။ ပဌမရက္မွာ ဘယ္ဘက္ လက္ေမာင္းမွာ တခ်က္ထိုးပါ။ ညာဘက္လက္ေမာင္းမွာ တခ်က္ထိုးပါ။ ၇ ရက္ေနရင္ လက္ေမာင္းရင္းတဖက္မွာ တခါထပ္ထိုးပါ။ ၂၁ ရက္မွာ လက္ေမာင္းရင္းတဖက္မွာ တခါထပ္ထိုးပါ။

Intra-dermal schedule အေရျပားထဲထိုးနည္းကို (RIG) မရႏိုင္တဲ့အခါ အေရးေပၚအျဖစ္နဲ႔ထိုးတယ္။

Human diploid cell vaccine (HDCV) (Rabivac TM) နဲ႔ Purified chick embryo cell vaccine (PCECV) (Rabipur TM) ေတြကို 0.1 ml စီ 8-site intradermal method (8-0-4-0-1-1) ထိုးတယ္။

PVRV (Verorab TM, Imovax TM, Rabies vero TM, TRC Verorab TM) and PCECV (Rabipur TM) ေတြကို 0.1 ml စီ 2-site intradermal method (2-2-2-0-1-1) ထိုးတယ္။

Combined immunoglobulin-vaccine 20 IU/kg တခါတည္းထိုးတယ္။ (ေရွာ့ခ္) ျဖစ္လာမွာကို သတိထားျပီး၊ ကုသဘို႔ အဆင္သင့္ထားရမယ္။

Rabies immunoglobulin (RIG) ကို အကိုက္ခံရတဲ့ေနရာတဝိႈက္မွာ ထိုးမယ္။ က်န္တာကို အသားေဆး ေပါင္မွာထိုးမယ္။

ေဆးဖိုးသက္သာေအာင္ Cell-derived vaccines ကို Intra-dermal rabies vaccination ထိုးနည္းရွိတယ္။ Purified Vero cell vaccine ေဆးကို ထိုင္းႏိုင္ငံမွာ လူေပါင္း ၇ ေသာင္း ထိုးထားျပီးတာ ႏွစ္ေတြမ်ားေနျပီ။ သီရိလကၤာ (၁၉၉၅) နဲ႔ ဖိလစ္ပိုင္ (၁၉၉၇) မွာလဲ သံုးတယ္။

Brain-tissue vaccines ဦးေႏွာက္ကေနေဖၚစပ္တဲ့ ကာကြယ္ေဆး အခုမသံုးေတာ့ဘူး။

Rabies vaccine ေခြးရူးေရာဂါေရာင္းကုန္နာမည္မ်ား
• Favirab
• Imorab
• Imovax
• Imovax Rabies
• Pars
• Pasteur
• Rabavert
• RabAvert
• Rabglob

Imovax Rabies vaccine ေခြးရူးကာကြယ္ေဆး (ယူအက္စ္ေအ)


ေခြးကိုက္ဒဏ္ရာကို ၁၅ မိနစ္ၾကာ ေရ + ဆပ္ျပာနဲ႔ သန္႔ရွင္းေရးလုပ္ပါ။ အိုင္အိုင္ဒင္းပါတဲ့ အနာလိမ္းေဆးလိမ္းရမယ္။ ေမးခိုင္ကာကြယ္ေဆးထိုးပါ။ ေခြး၊ ေၾကာင္က ရူး မရူးမေသခ်ာရင္ (၁ဝ) ရက္ေစာင့္ၾကည့္ပါ။ ေခြးရူးတာသိရင္ ကာကြယ္ေဆးထိုးရမယ္။

ေခြးရူးမကိုက္မီ ၾကိဳတင္ကာကြယ္နည္း
Imovax Rabies vaccine ကေလးအၾကီးေတြနဲ႔ လူၾကီးေတြပခံုးမွာထိုးရတယ္။ ကေလးငယ္ေလးေတြ ေပါင္မွာထိုးတယ္။

အရင္ ကာကြယ္ေဆးထိုးဖူးသူဆိုရင္ 1.0 mL အသားေဆးကို စထိုး၊ ၇ ရက္မွာဒုတိယတလံုးထိုး၊ ၂၁ ရက္ သို႔မဟုတ္ ၂၈ ရက္မွာ တတိယကာကြယ္ေဆး ထိုးရတယ္။

အရင္ ကာကြယ္ေဆးမထိုးဖူးေသူသူဆိုရင္ ခ်က္ခ်င္း ပဌမ။ ၃ ရက္ေျမာက္မွာ ဒုတိယ၊ ၇ ရက္ေျမာက္မွာ တတိယ၊ ၁၄ ရက္ေျမာက္မွာ စတုတၳနဲ႔ ၂၈ ရက္မွာ ပဥၥမေဆး စုစုေပါင္း (၅) ခါထိုးရတယ္။

ေဆးရွိရင္ Rabies immune globulin (RIG) 20 IU/kg ေဆးကိုပါ ကာကြယ္ေဆးစထိုးတဲ့ေန႔မွာထိုးတယ္။

ေခြးရူးကာကြယ္ေဆးထိုးနည္းမွာ ေဆးရံုအလိုက္ သတ္မွတ္ခ်က္ေတြရွိႏိုင္ပါတယ္။ ေခြးရူးကာကြယ္ေဆးတခါ ေဆးပတ္လည္ထိုးထားရင္ ခုခံမႈ ၂၅ ႏွစ္အထိရွိႏိုင္တယ္။ ၁ဝ ႏွစ္အနည္းဆံုးလို႔ သုေတသနတခုကဆိုပါတယ္။

ARV ေခြးရူးျပန္ေရာဂါ ကာကြယ္ေဆး http://doctortintswe.blogspot.com/2015/02/arv.html
SII RABIVAX ေခြးရူးေရာဂါကာကြယ္ေဆး http://doctortintswe.blogspot.com/2014/11/sii-rabivax.html
Preventable rabies kills 160 people per day http://doctortintswe.blogspot.com/2015/04/preventable-rabies-kills-160-people-per.html
Rabies ေမ်ာက္ကိုက္၍ ေခြးရူးကာကြယ္ေဆးထိုးရျခင္း http://doctortintswe.blogspot.com/2016/03/arv.html

Dr. တင့္ေဆြ

Comments

Popular posts from this blog

Insomnia အိပ္မရျခင္း

၁။ အသက္ ၅၅ ႏွစ္ အမ်ိဳးသမီးပါဆရာ။ ညဘက္ကို ႏွစ္နာရီ ေနာက္ပိုင္းေလာက္မွ စအိပ္ျဖစ္တာ ခုဆို ဆယ္ႏွစ္ ေက်ာ္ပါၿပီဆရာ။ လြန္ခဲ့တဲ့ တပါတ္ေလာက္က ေန႔ခင္းဘက္ မူးလဲလို႔ပါဆရာ။ အဲလို ညဘက္ေနာက္က်မွ အိပ္တာ အေလ့အက်င့္လား ေရာဂါတခုလားဆရာ။ ေစာအိပ္ဖို႔ေျပာတာလဲမရလို႔ ဘယ္လိုျပဳျပင္ေပးလို႔ ရႏိုင္မလဲ သိခ်င္ပါတယ္ဆရာ။

၂။ ဆရာခင္ဗ်ား ဆရာ့ရဲ႕ေဆးပညာေဆာင္းပါးမ်ားကို ကြၽန္ေတာ္ အစဥ္တစိုက္ဖတ္ရႈခဲ့သလို အရမ္းလည္း နွစ္သက္ ေလးစားမိပါတယ္။ အခုလည္း ကြၽန္ေတာ္အပါအ၀င္ ယေန႔ေခတ္လူငယ္ေတြခံစားေနရတဲ့ အအိပ္ပ်က္ေရာဂါ insomania အေၾကာင္းေလး ေရးေပးပါခင္ဗ်ား။

အိပ္မေပ်ာ္တဲ့ေရာဂါဆိုတာ က်န္းမာေရးေၾကာင့္နဲ႔ စိတ္ပိုင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ အိပ္တဲ့စနစ္လိုတာလည္းရွိတယ္။ ေဆးသုေတသနဆရာဝန္ေတြက ဦးေႏွာက္ကိုပါေလ့လာၾကတယ္။ လူတိုင္းမွာ အိပ္ခ်ိန္နဲ႔ ႏုိးေနခ်ိန္ အလွည့္က်ရွိတယ္။ တခုျဖစ္ေနစဥ္ က်န္တခုက မျဖစ္ပါ။ တမ်ိဳးမ်ိဳးမွာ လြန္ကဲေနျခင္းကေန က်န္တခုကိုပါသက္ေရာက္ေစတယ္။

Medical Causes of Insomnia က်န္းမာေရးအေၾကာင္းခံ
အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိတယ္။ သာမန္ေလာက္ကေန ဆိုးတာအထိရွိတယ္။ တခ်ိဳ႕က်န္းမာေရးအေၾကာင္းခံေတြ သူ႔ကိုယ္၌ကေန အိပ္မရတာျဖစ္ေစျပီး၊ တခ်ိဳ႕ေတာ့ က်န္မာေရးေၾကာင့္ အေနရအထ…

Anal itching စအိုေနရာယားျခင္း

၁။ အသက္က ၂၅ ပါ။ မိန္းကေလးပါ အပ်ိဴပါ။ ေမးရမွာေတာ့ရွက္တယ္ ေဆးခန္းလဲမသြားရဲလို႔ပါ။ စအိုဝက အရမ္းယားလို႔ပါ။ ကုတ္မိလို႔ နည္းနည္းေတာင္ အနာျဖစ္ခ်င္ေနျပီဆရာ။ ဘယ္လိုလုပ္ရမွန္းလဲ မသိလို႔ ကူညီေပးပါဆရာ။

၂။ နားႏွင့္မနာ ဖဝါးႏွင့္နာပါရွင့္။ သမီးက အသက္ (၂၈) ႏွစ္ အပ်ိဳပါ။ စအိုတ၀ိုက္မွာ ယားယံေနသည္မွာ ႏွစ္လေက်ာ္ေလာက္ ရွိပါၿပီ။ သံခ်ေဆး Albandazone 400mg ကို ႏွစ္ပတ္ၿခားတစ္ခါ သံုးၾကိမ္ ေသာက္ၿပီးပါၿပီ။ ဒါေပမယ့္ စအိုပတ္လည္တင္မကဘဲ မိန္းမအဂၤါ ေဘးႏွစ္ဘက္ႏွင့္ အၿပင္လမ္းေၾကာင္းမွာပါ ယားယံေနပါတယ္။ ေန႔ေရာညပါ ယားေနတာပါ။ အရင္ ယားေနတာ အၿဖဴမဆင္းပါဘူး။ အခု အၿဖဴဆင္းတာ ႏွစ္ရက္ရွိပါၿပီ။

ေဆးပညာစာျဖစ္လို႔ ေရာဂါေတြကို စံုေအာင္ေရးရတယ္။ အလြယ္ဆံုးနည္းကေတာ့ သန္ခ်ေဆးေသာက္တာနဲ႔ စသင့္တယ္။ စအိုေနရာယားျခင္းကို ေဆးစာနဲ႔ Pruritus Ani လို႔ေခၚတယ္။ ျဖစ္ေစတဲ့ အေၾကာင္းရင္းေတြမွာ သာမန္ကာ ရွန္ကာ ဥပမာ အစားအေသာက္၊ သန္႔ရွင္းမႈလိုတာမ်ိဳးေတြပါသလို ေဆးက်က်နနကုမွ ေပ်ာက္မွာလဲပါတယ္။ အေရျပား ေျခာက္ေသြ႔ေနျခင္း၊ အေရျပားစိုထိုင္းမႈ မ်ားေနျခင္း၊ ဝမ္းမလံုေရာဂါ၊ ဝမ္းႏုတ္ေဆး လိုတာထက္ပိုေသာက္ျခင္း၊ ေဆးေၾကာတာကို လိုတာထက္ပိုလုပ္ျခင္း၊ ဆပ္ျပာ၊ သန္႔ရွင္းေရးသံုးေဆးရ…

Bad breath ခံတြင္းနံ႔ မေကာင္းရင္

၁။ အသက္ ၂၁၊ မ။ ခံတြင္းအနံ႔မေကာင္းျခင္း ေကာ္ဖီ၊ လက္ဘက္ရည္မေသာက္ပါ။ ေရေသာက္နည္းသည္။ သြားမွန္မွန္တိုက္သည္။ စကားမေျပာခ်ိန္ၾကာလွ်င္ ခံတြင္းအနံ႔ဆိုးျခင္းပိုဆိုးရြားေၾကာင္း သတိထားမိပါသည္။ ျဖစ္ခ်ိန္ သံုးလ။ ဘာေၾကာင့္ ထိုသုိ႔ျဖစ္ရပါသလဲႏွင့္ အနံ႔ဆိုးေပ်ာက္ေစရန္ မည္သို႔ျပဳလုပ္ရမည္ျဖစ္ေၾကာင္း သိလိုပါသည္။ ေျဖၾကားေပးေစလိုပါသည္ရွင့္။

၂။ ဆရာရွင့္ က်မအမရဲ  ့အမ်ိဳးသားက အသက္ ၄၀ ေက်ာ္ေလာက္ရွိပါၿပီ။ သူက တခါတရံ စကားေျပာတဲ့အခါ သူ႔ခံတြင္းက ပုပ္ပုပ္အက္အက္အနံ ့ထြက္ပါတယ္တဲ့ရွင့္။ က်မ အမကလဲ အၿမဲလိုလိုေျပာတတ္ပါတယ္။ ကန္ေတာ့ပါ။ ေဆးစစ္ရန္ အႀကိမ္ႀကိမ္ျငင္းဆန္ပါတယ္တဲ့။ သူကိုယ္တိုင္က အနံ႔မရေၾကာင္း ေျပာတတ္တယ္လို ့ ဆိုပါတယ္။ သူတို႔မိသားစုကို က်န္းမာေပ်ာ္ရႊင္ေစလိုပါတယ္ရွင့္။ အဲ့ဒါ ဘာေရာဂါမ်ား ျဖစ္ႏိုင္မလဲ။ ဘယ္လိုေဆးမ်ိဴး သံုးစြဲသင့္ပါသလဲရွင့္။ က်မလဲ အဲ့လိုပံုစံမ်ိဳး ဘယ္တဦးတေယာက္ထံမွ မၾကားဖူး မသိဖူးပါရွင့္။ ေက်းဇူးျပဳ၍ ေျဖၾကားေစလိုပါတယ္။ ေလးစားစြာျဖင့္။

၃။ မဂၤလာပါဆရာ။ ကြၽန္ေတာ္၏သား ၁၆ နွစ္ရွိပါၿပီ။ သူ႔မွာ အသက္ရူထုတ္လိုက္သည့္အခါ ထြက္လာသည့္ ေလတြင္ ဆိုးဝါးသည့္အနံတစ္ခု ထြက္ထြက္လာပါသည္။ ငယ္႐ြယ္သည့္အ႐ြယ္က အနည္းငယ္သာ ထြက္ပါသည္။ …