Buddhism under British Colony ျဗိတိသွ်ကိုလိုနီေအာက္က ျမန္မာ့ဗုဒၡဘာသာ

ဗုဒၡဘာသာဟာ ျမန္မာ့ႏိုင္ငံေရးမွာ ျဖည့္ဆည္းေပးမႈၾကီးတရပ္ျဖစ္တယ္လို႔ ႏိုင္ငံျခားသားသံုးသပ္သူေတြက မွတ္တမ္း တင္ထားပါတယ္။ ျမန္မာ့လြတ္လပ္ေရးအတြက္စခဲ့ရတဲ့ အမ်ိဳးသားေရးလႈပ္ရွားမႈဟာ Young Men's Buddhist Associations (YMBA) ဝိုင္အမ္ဘီေအ ျဖစ္ပါတယ္။ YMBA အဖြဲအစည္းေတြဟာ ျမန္မာျပည္မွာသာရွိတာ မဟုတ္ပါ။ သီရိလကၤာမွာ ကိုလန္ဘို၊ ကိုလံုနာဝါ၊ မဟာရာဂါမ စတဲ့ ေနရာအမ်ိဳးမ်ိဳးမွာရွိတယ္။ အေမရိကားနဲ႔ ကေနဒါ ႏွစ္ခုတြဲလဲ ရွိပါေသးတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ေက်ာင္းသားနဲ႔ ရဟန္းေတာ္ေတြဟာ ႏိုင္ငံေရးျဖစ္စဥ္ ၾကီးၾကီးမားမားတိုင္းမွာ ေရွ႕တန္းကေန ထြက္လာျပီး ဦးစီးခဲ့တာက သမိုင္းတင္ပါတယ္။ အဂၤလိပ္ေခတ္မွာ ဆရာေတာ္ ဦးဥတၲမနဲ႔ ဦးစိႏၵာတို႔ဟာ ရခိုင္ျပည္နယ္ကေန ထြက္ေပၚခဲ့ၾကျပီး၊ အင္းစိန္ေထာင္မွာ ပ်ံလြန္ေတာ္မူခဲ့တယ္။ ရန္ကုန္ျမိဳ႕ေတာ္မွာ ထင္ေပၚခဲ့တာက ဆရာေတာ္ဦးဝိစာရျဖစ္တယ္။ အစာငတ္ခံဆႏၵျပခဲ့တဲ့ အာဇာနည္ျဖစ္တယ္။ ရဟန္းပ်ိဳအဖြဲ႔က မႏၲေလးမွာ ဗဟိုျပဳတယ္။ ၁၉၂ဝ မွာ General Council of Burmese Association (GCBA) အသင္းၾကီးဟာ YMBA နဲ႔ တျခားမ်ိဳးခ်စ္ေတြ စုေပါင္းျပီး ဖြဲ႔ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ ဗုဒၶဘာသာအျပင္၊ ဟင္ဒူ၊ ခရစ္ယန္နဲ႔ မြတ္ဆလင္ေတြပါ ပါဝင္ႏိုင္လာေစတယ္။ ၁၉၂၂ မွာ General Council of Sangha Associations (GCSA) သံဃအသင္းေတာ္ၾကီးဖြဲ႔ခဲ့တယ္။

ကြ်န္ေတာ္ သမိုင္းဆရာမဟုတ္ပါ။ လက္လွမ္းမီတာေတြနဲ႔သာ ေကာက္ခ်က္ဆြဲရရင္ ျဗိတိသွ်လက္ေအာက္မွာ ဗုဒၶဘာသာကို ႏွိပ္ကြပ္မႈအေထာက္အထား မရွိသေလာက္ပါ။ ဗုဒၶသာကေနသာ အမ်ိဳးသားေရးနဲ႔ လြတ္လပ္ေရးကို ဦးစီးမႈေပးခဲ့တာ ျဖစ္တယ္။ လုပ္ခြင့္ ရသင့္သေလာက္ရခဲ့တယ္လို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။ ဒီအတြက္ ေပးဆပ္ရမႈမွာ ေထာင္သြင္းခံရတာ၊ အသက္ေပးရတာဟာ အေရအတြက္က လြတ္လပ္ေရး ဆိုတဲ့ မဟာၾကိဳးပမ္းမႈၾကီးနဲ႔စာရင္ နည္းပါးပါတယ္။ ၁၉၆၂ ေနာက္ပိုင္းက ပိုမ်ားမလား မေျပာတတ္ပါ။ ျဗိတိသွ်ေတြက ခရစ္ယန္ေတြေပမဲ့ ခရစ္ယန္ကိုသာ ဦးစားပးတယ္လို႔ ထင္ထင္ရွားရွားမွတ္တမ္း လက္လွမ္းမမီပါ။ အစိုးရထဲမွာေရာ၊ အစိုးရအရာထမ္းေတြထဲမွာပါ ခရစ္ယန္ကိုသာ ဦးစားေပးခဲ့တယ္လို႔ ေကာက္ခ်က္ဆြဲမရပါ။ တုိင္းရင္သားေဒသေတြမွာ ခရစ္ယန္အယူ ျဖစ္လာေအာင္ေတာ့ ေရရွည္စီမံခ်က္ၾကီးနဲ႔ လုပ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါလဲ ဗုဒၶဘာသာအပါအဝင္ ရွိျပီးသားတျခားဘာသာေတြကေန အတင္းကူးေျပာင္းေစတာမ်ိဳးလုပ္တဲ့ အေထာက္အထားက မွတ္တမ္းရွားပါတယ္။ သိမ္းသြင္း ဆြဲေဆာင္နည္းကိုသာ သံုးခဲ့ပါတယ္။

၁၉ဝဝ-၁၉၁၁ မွာ အိုင္းရစ္ ဗုဒၶဘာသာဝင္လို႔တြင္တဲ့ ဆရာေတာ္ ဦးဓမၼေလာကဟာ ခရစ္ယန္နဲ႔ ကိုလိုနီကို ခ်ဲလင့္လုပ္ခဲ့လို႔ ပုန္ကန္မႈနဲ႔ စီရင္ေတာ္မူခံရတယ္။ ဒီအခ်က္က ဗီယက္နမ္မွာ ျဖစ္ခဲ့တာနဲ႔ ဆင္တူတယ္။ က်န္တဲ့ ဗုဒၶဘာသာအသင္းေတြ၊ ဆရာေတာ္ေတြကေန ခရစ္ယန္ကိုျဖစ္ျဖစ္ တျခားဘာသာကိုျဖစ္ျဖစ္ ဆန္႔က်င္တာ၊ ပိတ္ပင္တာ မရွိသေလာက္ျဖစ္ျပီး၊ တိုင္းျပည္တခုလံုးအတြက္ အေရးၾကီတဲ့ အမ်ိဳးသားေရးနဲ႔ လြတ္လပ္ေရးအတြက္သာ ရြက္ေဆာင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ အမ်ိဳး-ဘာသာ-သာသနာ-ပညာေဆာင္ပုဒ္ကိုလဲ အကန္အသတ္နဲ႔သာ သံုးခဲ့ပါတယ္။ Boycott အဂၤလိပ္စာလံုးကို ျမန္မာျပန္ရာမွာ သပိတ္ေမွာက္လို႔ျဖစ္လာခဲ့ျခင္းဟာ လြတ္လပ္ေရးအတြက္ ဗုဒၡဘာသာရဲ႕ လွပတဲ့သေကၤတတခု ျဖစ္ပါတယ္။

ဒါေတြေၾကာင့္ ဗုဒၶဘာသာထြန္းကား ျပန္႔ပြါးေရးအတြက္ နည္းနာသစ္ေတြကို ေခတ္မီရဟန္းသံဃာေတာ္ေတြက ေခတ္နဲ႔ညီေအာင္ သံုးခ်င္လာၾကတယ္။ လက္နက္ကိုင္နည္း၊ အၾကမ္းဖက္နည္း၊ အေသခံနည္း၊ ဘာသာေရးကို တလြဲအသံုးခ်နည္း၊ လူ႔စိတ္ရဲ႕ေပ်ာ့ကြက္ကို ထိထိေရာက္ေရာက္ အသံုးခ်နည္း၊ ဆြဲေဆာင္စည္းရံုးနည္း၊ ေငြေၾကးနဲ႔ လာဘ္လာဘေပးနည္း၊ စတဲ့နည္းေတြကို ဓမၼနည္းက အေရအတြက္မွာ မယွဥ္သာပါ။

မတူတဲ့ဘာသာေရးေတြမွာ မတူတဲ့သာသနာျပဳနည္းရွိပါမယ္။ အေျခခံလဲမတူ၊ ပန္းတိုင္လဲ ကြဲျပားၾကတယ္။ ဘယ္သာသာမဆို မြန္ျမတ္သန္႔စင္မႈကို ေရမေရာသင့္ၾကပါ။ ေလာကမွာ အ, တဲ့သူကပိုမ်ားတယ္။ ပညာနည္းသူက မနည္းဘူး။ အၾကိဳက္ေပးရင္ လိုက္ခ်င္သူက တဝက္မကရွိတယ္။

အာေသာကဧကရာဇ္ဟာ ၾကီးမားလြန္းလွတဲ့ ကာလဂၤေသြးေခ်ာင္စီးစစ္ပြဲၾကီးတိုက္ခဲ့တာဟာ ဗုဒၶဘာသာထြန္းကားေစဘို႔ မဟုုတ္ခဲ့ပါ။ ေျပာင္းျပန္သာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ သူ႔သာသနာျပဳလုပ္ငန္းေတာ္ၾကီးေက်းဇူးကို မီေအာင္ေဆာင္ရြက္ႏိုင္သူ မေပၚေသးပါ။

ဒီစာကိုျပန္တင္တဲ့ ၂၀၁၉ ခုႏွစ္လယ္မွာေတာ့ အဆိုးဆံုးအေျခအေနတခု ျဖစ္လာေနတယ္။ ေလာဘ နဲ႔ ေဒါသသံေတြ က်ယ္ေလာင္ေနတယ္။ ေမာဟ။

(ကြဲလြဲခ်က္ေတြ႕ရင္ ျပန္ျပင္ပါမယ္။)

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
၁၉-၆-၂ဝ၁၃
၁၈-၆-၂ဝ၁၉