Sunday, August 27, 2017

Tension headache ကြ်န္မျဖစ္ေနတာ ေခါင္းအရမ္းကိုက္ျခင္းပါ

၁။ အသက္က ၃၄၊ မိန္းကေလးပါ။ အိမ္ေထာင္႐ွိ။ ကေလးတေယာက္အေမပါ။ စစျခင္းနာထင္ေနရာကကိုက္ပါတယ္။ ခုေနာက္ပိုင္းေခါင္းတျခမ္းလံုးကိုက္လာလို႔ပါ။ ရာသီလဲမွန္ပါတယ္။ သူကဦးေႏွာက္အေျမႇးပါေရာင္မွာ ေၾကာက္ေနလို႔ပါ။ စိတ္ဖိစီးမႈေတြလည္း အနည္းငယ္႐ွိပါတယ္။ ဆရာဝန္ျပတာမသက္သာလို႔ ဆရာဝန္ကဓာန္မွန္႐ိုက္ခိုင္းေနလို႔ပါ။ ျဖစ္တဲ့သူက အခုလက္႐ွိထိုင္းမွာေနပါတယ္ဆရာ။

၂။ ဆရာရွင့္ ကၽြန္မအသက္ ၃၃ ပါ။ ေခါင္းကိုက္တတ္တ့ဲေရာဂါ ကၽြန္မမွာရွိပါတယ္။ ေနျပင္းရင္ ထိုင္တာပံုစံမက်ရင္ အိပ္တာပံုစံမက်ရင္ ကၽြန္မေခါင္းကိုက္တတ္ပါတယ္ဆရာ။ ခုေနာက္ပိုင္း ကိုက္တာပိုပိုစိတ္လာလို႔ စိုးရိမ္မိတယ္ဆရာ။ တခါတရံ ေခါင္းေနာက္ပိုင္းမွာလဲ က်င္သလိုလိုခံစားမိတယ္။ အၿမဲတမ္းေတာ့မဟုတ္ပါဘူးရွင့္။ အိမ္ေထာင္လဲရွိပါတယ္။ အကိုက္ခဲေပ်ာက္ေဆး အာရံုေၾကာအားတိုးေဆးေတြလဲေသာက္ေတာ့ ကေလးယူတ့ဲေနရာမွာ အေႏွာက္ယွက္ျဖစ္မလားလဲ စိုးရိမ္မိတယ္ဆရာ။ ကၽြန္မဘာေဆးေတြေသာက္သံုးသင့္ပါလဲရွင္။ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္ဆရာ။

၃။ ဆရာရွင့္ ကၽြန္မအသက္ ၃၂ ႏွစ္၊ အိမ္ေထာင္မရွိပါ။ ေခါင္းကိုက္ေနသည္မွာ ၂ ႏွစ္ခန္႔ရွိေနပါသည္။ ညာဘက္ပိုင္းက ပို၍ကိုက္ပါသည္။ နားထဲမွထိုး၍ေခါင္းထဲသို႔ကိုက္ပါသည္။ နားဆရာဝန္ႏွင့္ျပေသာ္လည္း နားေၾကာင့္မဟုတ္ဟု ေျပာပါသည္။ မ်က္စိဆရာဝန္ႏွင့္ျပသ၍လိုအပ္ေသာမ်က္မွန္တပ္ပါသည္။ မသက္သာ၍ ဦးေႏွာက္ႏွင့္အာရံုေၾကာ အထူးကုဆရာဝန္ႀကီးႏွင့္ျပသရာ၊ ေခါင္းကို CT ရိုက္ခိုင္း၍ရိုက္ခဲ့ပါသည္ရွင့္။ ဆရာႀကီးက အက်ိတ္အခဲေတာ့မရွိပါ။ ေလျဖတ္ခ်င္သလိုျဖစ္ေနတယ္ဟုေျပာ၍ ေဆး၂ပတ္စာေပးလိုက္ပါသည္ရွင့္။ Promet, Encorate 200, Myospaz, Inpanol, Nevramin, Esoz 20 mg ေပးလိုက္ပါသည္ရွင့္။ ေလျဖတ္ႏိုင္တယ္ဟူေသာစကားေၾကာင့္ အရမ္း ထိတ္လန္႔မိပါတယ္ရွင့္။ ေခါင္းကိုက္ရာမွ ေလျဖတ္ေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ပါသလားရွင့္။

၃။ အသက္ ၃၉ နွစ္ ေယာက္်ားေလးပါ။ အလုပ္က တက္ဆီေမာင္းပါတယ္။ ယခင္က ရံဖန္ရံခါ အိပ္ေရးပ်က္ရင္ ေခါင္းကိုက္တတ္ပါတယ္။ အိပ္လိုက္ရင္သက္သာသြားပါတယ္။ အခုတေလာ ၂ လ ၃ လေလာက္ရိွေနပါျပီ ေခါင္းကိုက္တယ္ ဇက္ေၾကာအရမ္းတက္ပါတယ္။ အိပ္လဲ မသက္သာပါ။ ေဆးခန္းျပဖို႔ေျပာေပမဲ့ မလိုအပ္တာေတြ စစ္ရင္ ေငြေရးေၾကးေရး အဆင္မေျပလို႔ ခုထိဘာမွဘယ္မွ မျပရေသးပါ။ အရမ္းစိတ္ပူမိပါတယ္ဆရာ။ အလုပ္အကိုင္ကလဲ မေကာင္းေတာ့ အျမဲလဲ ဗ်ာမ်ားရတယ္။ မိသားစုအတြက္လဲ အဆင္မေျပမွ စိုးလို႔ အလုပ္အကိုင္ မေကာင္းတာ ေျပာမျပဖူးဆရာ။ ကားေမာင္းေနတာမို႔ က်ီးေပါင္းတက္တာ မ်ားလားလို႔ ထင္မိတာဆရာ ခုထိမသက္သာ မေပ်ာက္ဖူးဆရာ။

၄။ ကြ်န္မ နာမည္ (႕႕႕႕႕) ပါ။ အသက္က ၃ဝ ျပည့္ပါျပီ။ (႕႕႕႕႕) တကၠသိုလ္က ဆရာမတစ္ေယာက္ပါရွင့္။ အခုကြ်န္မ ျဖစ္ေနတာ ေခါင္း အရမ္းကိုက္ျခင္းပါ။ နားရြက္အေၾကာေတြလည္း ကိုက္ပါတယ္။ ေခါင္းတစ္ျခမ္းကိုက္ရင္ ညာဘက္ မ်က္လံုးထဲက အေၾကာေတြပါ လုိက္ကိုက္ေနပါတယ္။ မ်က္ခံုးရုိးလည္း တင္းေနပါတယ္ရွင့္။ ဇက္ေၾကာလည္း အရမ္း တက္တယ္။ ရန္ကုန္ခဏသြားတုန္းက မ်က္မွန္လုပ္ခဲ့လုိက္ပါတယ္။ ပါဝါက ၂၅ ပဲ ရွိပါတယ္။ ကြန္ပ်ဴတာကို အရမ္း အာရုံစိုက္အလုပ္လုပ္ရင္းနဲ႔က ေခါင္းမေနႏိုင္ေအာင္အထိ မူးပါတယ္။ အရင္က မ်က္မွန္မတပ္ပါဘူး။ အခု မ်က္မွန္တပ္ထားလည္း မသက္သာပါဘူးရွင္။ အာရုံေၾကာေဆး Btex ေသာက္ပါတယ္။ ေခါင္းေလွ်ာ္ျပီးရင္ ေနလုိ႔မရေအာင္ ေခါင္းကိုက္ျပီး ဇက္ေၾကာေတြပါတက္၊ ဖ်ားခ်င္သလုိလုိ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ဘယ္လုိလုပ္ရမလဲဆုိတာ ညႊန္ၾကားေပးပါအုန္းရွင္။ ေခါင္းကိုက္ေနတာေတာ့ ၂ လနီးပါးေလာက္ရွိပါျပီ။ စာေတြနဲ႔ စိတ္ဖိစီးမွုလည္း အရမ္းမ်ားေနရတာပါ။ ပါရဂူသင္တန္းျပီးဖုိ႔ ၂ လပဲလုိေတာ့လုိ႔ပါ။

Headache ေခါင္းကိုက္တဲ့ေရာဂါက အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိတယ္။ Cephalalgia လို႔လဲ ေဆးစာနဲ႔ ေခၚတယ္။
(က) မူလေခါင္းကိုက္ျခင္း၊
- Tension headache တင္းအားမ်ား-ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊
- Cluster headache (ကလပ္စတာ) ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊
- Migraine headache (မိုင္ဂရင္း) ေခါင္းမူး-ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ (ေရးထားပါတယ္။)

(ခ) တေနရာမွာ အေၾကာင္းခံတခုခုရွိေနလို႔ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊
မ်က္စိ ေရတိမ္၊ သူငယ္အိမ္ႀကြက္သား ေရာင္ျခင္း၊ မ်က္စိအာရံုေၾကာေရာင္ျခင္း၊ Nitrates and Nitrites ႏွလံုးေဆးေတြ၊ Analgesics အနာ-အကိုက္ေပ်ာက္ေဆး တာရွည္သံုးျခင္း၊ အျမင့္ထက္ရျခင္း၊ ဦးေႏွာက္-ဦးေခါင္းထဲ ေသြးယိုျခင္းမ်ား၊ ဦးေႏွာက္၊ ဦးေႏွာက္ေမွး ေရာင္ျခင္း၊ ျပည္တည္ျခင္း၊ ေသြးတိုးေရာဂါ၊ အရက္၊ (ေကဖင္း) မ်ားတဲ့ေကာ္ဖီေသာက္တာနဲ႔ ျဖတ္တာ၊ အေအးမိတာ၊ သြားၾကိတ္တာ၊ မ်က္မွန္တပ္ဘို႔လိုတာ၊ ေဆးလိပ္အေသာက္မ်ားတာ၊ အားကုန္ေနခ်ိန္၊ အားစိုက္ထုတ္တာမ်ားသြားတာ၊ (ဆိုင္းနပ္စ္) ေရာဂါ။

Tension headache တင္းအားမ်ား-ေခါင္းကိုက္ျခင္းအေၾကာင္းေလး ေရးပါမယ္။ အရြယ္မေရြးဘူး။ အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။ ၉ဝ% ရွိမယ္။ လူဦးေရရဲ႕ ၃% မွာ ခံစားေနၾကရတယ္။ (မိုင္ဂရင္း) ေခါင္းမူး-ေခါင္းကိုက္ေရာဂါရွိေနသူေတြမွာလဲ ဒီကိုက္နည္းျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ေခါင္း၊ ဦးေရခြံက ႀကြက္သားေတြ တင္းအားမ်ားရာကေန ျဖစ္တယ္။ ညွစ္ေနတာကိုု ဆိုလိုတယ္။ စိတ္ဖိအားမ်ားခ်ိန္၊ စိတ္ဓါတ္က်ေနခ်ိန္၊ ေခါင္းခိုက္မိတာနဲ႔ စိုးရိမ္စိတ္ကဲေနခ်ိန္မ်ိဳးမွာ ျဖစ္တယ္။ အေနအထားတခုမွာ အၾကာၾကီး မျပင္-မေျပာင္းဘဲေနရင္လဲျဖစ္မယ္။ ဥပမာ ကြန္ျပဴတာ၊ လက္ႏွိပ္စက္ ရိုက္သူေတြ၊ ဇာထိုး-ပန္းထိုး၊ အႏုစိတ္အလုပ္ လုပ္သူေတြ။ သိပ္ေအးတဲ့အခန္း-ေနရာမွာအိပ္တဲ့အခါ၊ ေခါင္းအေနအထားက အဆင္မသင့္ဘဲ အိပ္တဲ့အခါမ်ိဳးေတြမွာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ထံုျပင္းျပင္းကိုက္တယ္၊ ဖိထားခံရသလိုေနမယ္။ ထိုးကိုက္တာမ်ိဳး မဟုတ္ဘူး။ ေခါင္းကို တခုခုနဲ႔အညွပ္ခံရသလို ခံစားရမယ္။ ေခါင္းတခုလံုးမွာကိုက္တယ္။ တေနရာရာမွာသာ ကိုက္တာမဟုတ္ဘူး။ ဦးေရခြံ၊ နားထင္၊ လည္ပင္း ေနာက္ဖက္၊ တခါတေလ ပခံုးအထိကိုက္မယ္။ ဒီေရာဂါခံစားေနသူဟာ သူ႔ဖါသူ ေခါင္းကိုႏွိပ္ဖိေနလိမ့္မယ္။ တင္းအားမ်ား ေခါင္းကိုက္ျခင္းခံစားရတာေတာ့ မေကာင္းေပမဲ့ ဦးေႏွာက္ထဲမွာ ျပႆနာမရွိတာသိျပီး စိတ္သက္သာရာရသင့္တယ္။

တစံုတရာကိုလုပ္ရင္း၊ ၾကံဳၾကိဳက္ရင္းကေန စတတ္တယ္။ ျဖစ္ေနက်အခ်ိန္လဲ ရွိႏိုင္တယ္။ မိနစ္ ၃ဝ ေလာက္ကိုက္ေနျပီး ၇ ရက္ ၾကာတတ္တယ္။ အသံၾကားတာ၊ အျမင္အာရံုတခုခုကေန ေစ့ေဆာ္ႏိုင္တယ္။ အားစိုက္ အလုပ္လုပ္ျပီးခ်ိန္မွာလဲ ျဖစ္တတ္ေသးတယ္။ စိတ္ဖိအားမ်ားတာကေန ပိုျဖစ္တယ္။ အအိပ္ပ်က္ႏိႈင္တယ္။ ပ်ိဳ႕ခ်င္-အန္ခ်င္ မျဖစ္ဘူး။ အအိပ္ပ်က္တာ၊ စားခ်ိန္ေနာက္က်တာ၊ ေရဓါတ္နည္းတာေတြကေနလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ဦးေႏွာက္သက္သက္က နာတာကိုမသိပါ။ သူ႔ေဘးနားကဟာေတြကသာ နာတာကိုခံစားႏိုင္တယ္။ ဦးေခါင္းခြံ၊ ဦးေရခြံ၊ လည္ပင္းေတြမွာ ရွိေနၾကတဲ့ ႀကြက္သား၊ အာရံုေၾကာ၊ ေသြးေၾကာ၊ အရြတ္၊ မ်က္စိ၊ နား စတာေတြကသာ နာတာသိတယ္။

ေဆးစစ္ရင္ မူမမွန္တာမေတြ႔ဘူး။ ဘာလို႔ကိုက္သလဲအေပၚ ၾကည့္ကုသရတယ္။ ေခါင္းကိုက္-ဒိုင္ယာရီ ေရးမွတ္ထားသင့္တယ္။ ေရေအး၊ ဒါမွမဟုတ္ ေရေႏြးနဲ႔ ေရခ်ိဳးတာ တခ်ိဳ႕မွာ သက္သာေစမယ္။ နာတာရွည္ျဖစ္ေနသူေတြ လူေနမႈပံုစံ ေျပာင္းသင့္ရင္၊ ေျပာင္းႏိုင္ရင္ ေျပာင္းပါ။ အလုပ္အကိုင္၊ အမူအက်င့္၊ အစားအေသာက္၊ အေနအထိုင္၊ ေရခ်ိဳးပံုစံ၊ အိပ္ယာ ေခါင္အံုး၊ ပတ္ဝန္းက်င္ စတာေတြ။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ။ ကိုယ္စိတ္ေျဖေလွ်ာ့နည္းလုပ္ပါ။

ေဆးေတြအေနနဲ႔ Aspirin, Ibuprofen, Acetaminophen (Paracetamol) တခုခုသံုးပါ။ သိပ္ဆိုးသူေတြက Narcotic pain relievers မူးယစ္သတိပါေဆးသံုးရတယ္။ သတိထားဘို႔က ေဆးမွန္သမွ် ေရာဂါလကၡဏာကို သက္သာေစဘို႔သာ ျဖစ္တယ္။ ဒါကလဲ ေဆးအရွိုန္ရွိတဲ့အထိသာ အက်ိဳးသက္ေရာက္တယ္။ ျဖစ္ေစတတ္တာမ်ိဳး ေရွာင္ၾကဥ္၊ ဆင္ျခင္တာက ပိုအေရးၾကီးတယ္။ အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးေတြရဲ႕ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြကိုလဲ သိထားပါ။
- Tizanidine ေဆးကေတာ့ Muscle relaxant ႀကြက္သားတင္းအားကို ေလွ်ာ့ေပးတဲ့ေဆးမ်ိဳး ျဖစ္တယ္။
- Paroxetine (Paxil) နဲ႔ Citalopram (Celexa) ေဆးေတြကေတာ့ (SSRIs) အမ်ိဳးအစား စိတ္ဖိအားကို သက္သာေစမယ္။
- Amitriptyline, Nortriptyline နဲ႔ Doxepin ေဆးေတြကေတာ့ စိတ္က်ေဆးတမ်ိဳးေတြ ျဖစ္တယ္။
- Relaxation, Stress-management training ကိုယ္-စိတ္ တင္းအားေလွ်ာ့နည္းသင္တန္း၊
- Biofeedback (ဘိုအို-ဖိဘက္ခ္) နည္း ေခၚတဲ့ စက္ကရိယာေလးေတြတပ္ဆင္ျပီး ကိုယ္မွာ ျဖစ္ပ်က္ေနတာကို ေစာင့္ၾကည့္ႏိုင္တာမ်ိဳး၊ - Cognitive behavioral therapy စိတ္ကုသနည္း၊
- Botox (Botulinum toxin) ထိုးေဆးနည္းလဲ ေခတ္စားတယ္။ တရားဝင္ခြင့္ျပဳခ်က္မရေသးဘူး။

ကာကြယ္နည္း
ေအးလို႔ျဖစ္တာဆိုရင္ ေခါင္းကိုေႏြးေအာင္လုပ္ပါ။ အိပ္တဲ့ပံုစံေျပာင္းပါ။ အလုပ္လုပ္ရာမွာ အေနအထားေျပာင္းပါ။ လည္ပင္း-ေခါင္း ေလ့က်င့္ခန္း ပံုမွန္လုပ္ပါ။ နားႏိုင္သေလာက္ နား၊ အိပ္ႏိုင္သေလာက္ အိပ္ေပးပါ။ တိုင္းရင္းေဆးနည္းေတြထဲမွာ ခ်င္း-လက္ဖက္ရည္ ေသာက္ပါ။ ပန္း-လက္ဖက္ရည္ ေသာက္ပါ။

- Tricyclics ေဆးက SSRIs ေဆးထက္ ပိုထိေရာက္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး ပိုမ်ားတယ္။
- Propranolol နဲ႔ Muscle relaxants ေတြေပးတာကို လက္ေတြ႔သက္ေသမျပႏိုင္ဘူးလို႔ဆိုတယ္။
- Syndol, Mersyndol and Percogesic = Analgesic + Antihistamine
- Fiorinal = Analgesic + Barbiturate
- Amitriptyline, mirtazapine, topiramate, sodium valproate ေတြကိုလဲ သံုးတယ္။
- Manual therapy ႏွိပ္နယ္နည္းဆိုတဲ့ Spinal manipulation, Soft tissue therapy နဲ႔ Myofascial trigger point treatment နည္းေတြ ရွိေပမဲ့ ၂ဝဝ၅ ေလ့လာမႈအရ သိပ္ေထာက္ခံခ်က္ မေပးဘူး။

မိုင္ဂရင္းေခါင္းကိုက္ျခင္း = အရြယ္ငယ္တယ္၊ တခါျဖစ္ရင္ တနာရီၾကာႏိုင္တယ္။ တဖက္သတ္ျဖစ္တယ္။ ထိုးျပီး-လႈပ္ျပီး ကိုက္တယ္။ ပ်ိဳ႕-အန္ႏိုင္တယ္။ အေၾကာင္းခံတခုခုကေန ဥပမာ အစားအေသာက္ ကေနျဖစ္လာတတ္တယ္။ မ်ိဳးရိုးလိုက္ႏိုင္တယ္။ အေရးေပၚေဆးေတြကေတာ့ -
- Ergotamine inhalation or rectal
- Chlorpromazine 0.1 mg/kg IV
- Prochlorperazine 10 mg IV
- Metoclopramide 10-20 mg IV
- DHE 0.75-1.0 mg IV over 2 minutes
- Sumatriptan 6 mg S/C
- Ketorolac 60 mg IM

ခါးဆစ္ထဲထိုးေပးတဲ့ ထံုေဆးေၾကာင့္ ေခါင္းကိုက္တာဆိုရင္ ရိုးရိုး အကိုက္ေပ်ာက္ေဆးေတြရယ္၊ Ergots, Barbiturates, Caffeine ေဆးေတြကို ေပးတယ္။

ေရတိမ္ေၾကာင့္ဆိုရင္ ပ်ိဳ႕-အန္မယ္၊ မ်က္လံုးေနရာ ကိုက္မယ္၊ မ်က္စိနီေနမယ္၊ မ်က္ၾကည္လႊာေရာင္ေနမယ္။ မ်က္စိဖိအားတက္ေနမယ္။ မ်က္စိမံႈလာမယ္။ ေသြးတိုးေၾကာင့္ကိုက္ရင္ ထိုးကိုက္မယ္။ ေနာက္ေစ့ေနရာ ကိုက္မယ္။

Cluster headache (ကလပ္စတာ) ေခါင္းကိုက္ျခင္း = အသက္ငယ္ငယ္မွာျဖစ္တယ္။ ေယာက္်ားေတြမွာ သိသိသာသာ ပိုအျဖစ္မ်ားတယ္။ တခါျဖစ္ရင္ ၄ဝ-၆ဝ မိနစ္ၾကာတတ္တယ္။ မ်က္လံုးနဲ႔ မ်က္လံုးေနာက္ေနရာက ကိုက္မယ္။ ရာသီဥတုလိုက္တယ္။ ႏွာရည္-မ်က္ရည္ ယိုတတ္တယ္။ မ်ိဳးရိုးမလိုက္ဘူး။ ဆိုးလြန္လြန္းလို႔ Suicide headache လို႔ေတာင္နာမည္ေပးထားတယ္။ သတ္ေသခ်င္ေလာက္ေအာက္ကို နာတယ္။

Cluster headache ကလပ္စတာ ေခါင္းကိုက္ေရာဂါ https://doctortintswe.blogspot.com/2017/08/cluster-headache.html
Narcotic Pain Medications ဘိန္းပါတဲ့ အနာသက္သာေဆး အျပင္းစားမ်ား http://dts-medicaleducation.blogspot.in/2013/10/narcotic-pain-medications.html
NSAIDs (1) အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးမ်ား http://dts-medicaleducation.blogspot.in/2012/06/nsaids.html
NSAIDs (2) အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးေတြကို ေလ့လာျခင္း http://dts-medicaleducation.blogspot.in/2011/11/nsaid.html
Painkillers (1) အနာသက္သာေဆးမ်ား (၁) http://dts-medicaleducation.blogspot.in/2012/06/painkillers.html
Painkillers (2) အနာသက္သာေဆးမ်ား (၂) http://dts-medicaleducation.blogspot.in/2013/11/painkillers-2.html

Dr. တင့္ေဆြ

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.

ဆိုရွယ္လစ္ေခတ္၏ ေကာင္းကြက္ကိုရွာျခင္း

လုပ္သားျပည္သူႏွင့္ ဦးၾကီးဟု အေခၚခံရသူမ်ား၏ စကားဝိုင္းမွာ ေျပာၾကတယ္။ လုပ္သားျပည္သူ- အဲဒါ ငစိန္နဲ႔ မီးဒုန္းေခတ္ ဦးၾကီး - ဆန္တျပည္ ၆၅ ျပ...