PID အမ်ိဳးသမီးတင္ပါးဆံုတြင္းေရာင္ျခင္း

(ကန္ေတာ့ပါ)

၁။ အမည္ ႕႕႕။ ေနရပ္ ႕႕႕။ အသက္ ၃၁ ႏွစ္ပါ။ ကေလးႏွစ္ေယာက္႐ွိပါတယ္ဆရာ။ အမ်ိဳးသမီးေရာဂါျဖစ္ေနတာ အေတာ္ကိုၾကာခဲ့ပါၿပီ။ ခုထိေဆးထည့္ ေဆးေသာက္ ေဆးသြင္း မသက္သာပါသျဖင့္ ဆရာရဲ႕ အျမင္ႏွင့္ အေျဖကို သိလိုပါတယ္႐ွင့္။ ၂ဝ၁၁ မွ ယေန႔ထိ ေဆးကုသမႈမွတ္တမ္းပါ႐ွင့္။ ကာကြယ္ေဆး သံုးႀကိမ္ပါ႐ွင့္။ အသားစအေျဖပါ႐ွင့္။ အခုေနာက္ဆံုး႐ိုက္ခဲ့တဲ့ အေျဖပါ႐ွင့္။ ေရာဂါကေတာ့ လစဥ္ရာသီတပါတ္ေပၚပါတယ္႐ွင့္ အရမ္းကို မ်ားပါတယ္ ရာသီေပၚၿပီး တရက္ႏွစ္ရက္ေနရင္ အျဖဴဆင္းပါတယ္႐ွင့္။ အျဖဴဆင္းတာနဲ မိန္းမကိုယ္ေရာင္တယ္ ယားတယ္။ သားအိမ္ထဲက ေအာင့္တယ္။ ခါးေတြအရမ္းကိုက္ပါတယ္႐ွင့္။ ဆရာဖတ္႐ွဴလို႔ရေအာင္ ေဆးမွက္တမ္းေတြပို႔ေပးရျခင္းပါ။ စိတ္အေႏွာက္ယွက္ျဖစ္ခဲ့ရင္ ေတာင္းပန္းပါတယ္႐ွင့္။ ခံစားေနရတဲ့ေဝဒနာေတြကို ႏႈတ္မွစံုလင္ေအာင္ မေျပာျပတတ္လို႔ပါ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္။ (ဖက္႐ွဴ႕နဲ႔  မေျပာျပတက္လို႔ပါ သတ္ပံုေတြကို ျပင္လိုက္ပါတယ္။)

၂။ အသက္က ၂၂ပါဆရာ။ ခါးနဲ႔တင္ပုဆံုေတြကိုက္ေနတာ ၁လေလာက္ရွိပါျပီ။ ဆရာဝန္ျပျပီး ultrasound ႐ိုက္ၾကည့္ေတာ့ သားအိမ္မွာေရအိတ္ရွိတယ္ေျပာပါတယ္ဆရာ။ အိမ္ေထာင္မရွိပါဘူး အပ်ိဳပါ။ ရာသီကေတာ့ ပံုမွန္ဆင္းပါတယ္။ ခါးနာတာ သားအိမ္ေရအိတ္နဲ႔ဆိုင္ပါသလားဆရာ။ ဆရာဝန္ကခါးနာတာမေပ်ာက္ရင္ ေရအိတ္ကို ခြဲထုတ္ရမယ္ေျပာပါတယ္ဆရာ။ (ေမးခြန္း မပါ။ PID လည္းရွိ။ ရရစ္မပါတဲ့ ပေတြျပင္လိုက္တယ္္။ ရိုက္က်ိကို ျပင္လိုက္တယ္။ ေရအိပ္ကိုျပင္လိုက္တယ္)။

၃။ ဆရာ ကြၽန္မအသက္ ၃၃ႏွစ္ပါဆရာ။ အိမ္ေထာင္သည္ပါ။ အိမ္ေထာင္က်တာ ၂ႏွစ္ေက်ာ္ေပမယ့္ အမ်ိဳးသားနဲ႔ အတူေနခ်ိန္နည္းပါတယ္။ အေဝးမွာတာဝန္က်လို႔ပါဆရာ။ ကြၽန္မရာသီစက္ဝန္းက တခါလာ ၆ရက္ပါဆရာ။ ၆ ရက္ လာၿပီးလို႔ေနာက္ ၂-၃ ရက္ၾကာရင္ တခါျပန္လာပါတယ္။ ရာသီလာတိုင္း ကိုက္ခဲနာက်င္ရလို႔ ဒီလ၁၁ရက္ေန႔က အိုဂ်ီမမနဲ႔ သြားျပပါတယ္။ အာထရာေဆာင္း႐ိုက္ေတာ့ PID လို႔ေျပာပါတယ္ဆရာ။ မမအိုဂ်ီကေနာက္ေန႔ခ်ိန္းထားေပမယ့္ ကြၽန္မတာဝန္က်ရာဆီ ျပန္ရလို႔ မျပခဲ့ရပါဘူးဆရာ။

၄။ ဆရာရွင့္ ကြ်န္မအသက္က ၂၉ နွစ္ပါ။ အိမ္ေထာင္က်တာ ၁ နွစ္ ၉ လရွိပါျပီ။ ကေလးမရေသးပါဘူးရွင္။ လြန္ခဲ့တဲ့လက ဗိုက္ဆီးစပ္နားကေအာက္လို့ ေဆးခန္းျပီး ultrasound ရုိက္ျကည့္ေတာ့ ေရအိတ္တည္တယ္ေျပာပါတယ္။ ျပီးေတာ့ PID မ်ိဳးပြားအဂါၤေရာင္ရမ္းတဲ့ေရာဂါျဖစ္နုိင္တယ္လို႔လည္း ေျပာပါတယ္ရွင့္။ ပိုးသတ္ေဆးေတြလည္း ေသာက္ရပါတယ္ဆရာ။ ကေလးရဖို့လြယ္ကူပါ့မလားသိခ်င္ပါတယ္ရွင့္။

၅။ ကြ်န္မ ဒီေန႔အိုဂ်ီနဲ႔ သားအိမ္စစ္တာ PID ovaries ျဖစ္ေနတာ သိရပါတယ္ရွင့္။ တပတ္စာ စားေဆးေပးပါတယ္။ က်မသိခ်င္တာက တကယ္လို႔ေရာဂါေပ်ာက္သြားရင္ က်မကေလးရနိုင္ပါအုံးမလားရွင့္။ အရမ္းစိတ္ဆင္းရဲေနရပါတယ္။

၆။ သမီးအသက္က ၃ဝ ျပည့္ၿပီး တလေက်ာ္သြာၿပီ။ ကေလးႏွစ္ခါပ်က္ဖူးပါတယ္ဆရာ။ ၿပီးေတာ့ သာအိမ္ျပင္ပမွာ သေႏၶတည္တယ္ဆိုၿပီး ဗိုက္လည္းခြဲဖူးပါတယ္ဆရာ။ အခုဗိုက္ကဘယ္ဘက္ျခမ္းနဲ႔ ခါးဘယ္ဘက္ျခမ္းက အရမ္းနာေနတာ ေတာ္ေတာ္ၾကာၿပီဆရာ။ အျဖဴေတြလည္းဆင္းတယ္။ OG ကိုလည္းျပထားပါတယ္ဆရာ။ ေဆးစစ္ထားတယ္။ ေသြးလည္း စစ္ပါတယ္။ ေသြးကအေျဖေကာင္းပါတယ္။ ဆီးထဲမွာေတာ့ျပည္ပါေနတယ္လို႔ OG က ေျပာတယ္ဆရာ။ ပိုးသတ္ေဆး ႏွစ္ပတ္ေပးေသာက္တယ္။ ေဆးေသာက္တာ တစ္ပတ္ျပည့္ေနၿပီး ေအာင့္ေနတဲ့ေနရာက ဒီအတိုင္းပဲဆရာ။ ဆီးထဲမွာ ျပည္ပါရင္ အႏၲရာယ္ရွိလားဆရာ။ ဘယ္ဘက္ခါးနဲ႔ ဗိုက္ကေအာင့္လည္းေအာင့္ နာလည္းနားတယ္။ ပိုက္ဆံဘည္းကုန္ ေရာဂါလည္းမေပ်ာက္ဘူးျဖစ္ေနပါတယ္ဆရာ။ အာလ္ထရာေဆာင္းလည္း ရုိက္ထားတယ္ဆရာ။ သာအိမ္လည္း ေရာင္ေနတယ္လို႔ ေျပာပါတယ္ဆရာ။

မ်ိဳးပြါးႏိုင္တဲ့အရြယ္ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ အမ်ားဆံုးျဖစ္တဲ့ လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါတခုျဖစ္တယ္။ ေပါ့ေသးေသးကေန ဆိုးဆိုးဝါးဝါးအထိရွိတယ္။ ဂႏိုရီးယားနဲ႔ ကယ္လ္မီဒီယား ပိုး ၂ မ်ိဳးကေန အမ်ားဆံုးကူးစက္ေစတယ္။ ၃ဝ-၄ဝ% က ပိုးတမ်ိဳးမကေၾကာင့္ျဖစ္တယ္။ ဗက္တီးရီးယားေတြဟာ ေမြးလမ္းအဝနဲ႔ ေအာက္ပိုင္းကေန အထက္ကို တက္တယ္။ သာမန္ဆိုရင္ ဘာပိုးမွရွိမေနတဲ့ သားအိမ္အတြင္းနဲ႔ အနီးတဝိႈက္ကိုေရာက္လာႏိုင္တယ္။ ကူးစက္ေရာဂါတခုခု ရွိေနသူေတြ၊ လိင္ဆက္ဆံဘက္ အေဖၚမ်ားသူေတြ၊ အပ်ိဳေဘာ္ဝင္စအရြယ္ေတြ၊ မူးယစ္ေဆးသံုးသူေတြ၊ IUCD ကုိယ္ဝန္တားပစၥည္း ထည့္ထားသူေတြနဲ႔ Douching ဗဂ်ိဳင္းနားကို ခဏခဏေဆးရည္နဲ႔ ေဆးေၾကာတတ္သူေတြမွာ ပိုအျဖစ္မ်ားတယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ရင္ အျဖစ္နည္းလာတာေတြ႔ရေပမဲ့ ကိုယ္ဝန္ ပထမ ၃ လအတြင္းမွာလာျဖစ္ရင္ အထဲကကေလးကို ထိခိုက္ႏိုင္တယ္။

တင္ပါးဆံုတြင္းေရာင္ရမ္းျခင္း ျဖစ္ေစတဲ့ပိုးေတြ
- လိင္ကတဆင့္ကူးစက္တဲ့ ဂႏိုးရီးယားနဲ႔ ကလာမိုင္ဒီးယားေတြကေနအမ်ားဆံုးျဖစ္ေစတယ္။ ဗဂ်ိဳင္းနားထဲမွ ရွိေနျပီး ျဖစ္တဲ့ပိုးေတြကေနလည္း အထက္တက္ျပီး ေရာင္ရမ္းေစႏိုင္တယ္။
- ေလၾကိဳက္ပို္းေတြ = Non-hemolytic streptococcus, E. coli, Group-B streptococcus & staphylococcus ပိုးေတြ၊
- ေလမၾကိဳက္ပိုးေတြ = Bacteroides species- fragilis & bivius, Peptostrepococcus & peptococcus ပိုးေတြ၊
- တျခားပိုးေတြ = Mycoplasma hominis Gardnerella vaginalis Actinomyces Ureaplasma Mycobacterium tuberculosis ပိုးေတြ။

ဘယ္နည္းနဲ႔ပိုးေတြေရာက္လာသလဲ
ေအာက္ဖက္ကေန အထက္တက္လာနည္းနဲ႔သားအိမ္အဝကေန သားအိမ္၊ သားအိမ္ျပြန္၊ မ်ိဳးဥအိမ္ စတာေတြဆီ ေရာက္တယ္။ အတူေနလို႔ထြက္တဲ့သုက္ရည္နဲ႔ ရာသီေသြးအထက္ဆန္တာကေနလည္း ေအာက္ကေန အထက္ တက္လာႏိုင္ေသးတယ္။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား
- ဗိုက္ ဘယ္-ညာ ေအာက္ပိုင္းနာျခင္း၊ ဂိုႏိုးရီးယားဆိုရင္ ပိုးဝင္ျပီးေနာက္ ၃ ရက္အၾကာမွာျဖစ္၊ ကလာမိုင္ဒီးယားဆိုရင္ ၅-၇ ရက္အၾကာမွာျဖစ္။
- ကိုယ္ပူဖ်ား (> 38.3˚C/101F)၊ အားယုတ္၊ ေခါင္းကိုက္၊ ေမြးလမ္းကတခုခုဆင္း၊ ရာသီဆင္းမမွန္ျဖစ္၊ အဆင္းမ်ား၊ ဆီးေအာင့္၊ ပ်ိဳ႕-အန္၊ အတူေနရင္နာျခင္း။ ႏွလံုးခုန္ျမန္၊ ေရဓါတ္နည္း၊ လွ်ာအျဖဴဖတ္ျဖစ္။ ဗိုက္ကိုဖိရင္နာ၊ အသည္းေနရာဖိရင္လည္းနာ။
- ေမြးလမ္းေၾကာင္းစမ္းသပ္ရင္ အျဖဴစတာဆင္းေနတာေတြ႔။ ဆီးလမ္းအဝေရာင္ေနတာေတြ႔။ ဘာသိုလင္ျပြန္ဝကေန ဖိလိုက္ရင္ ျပည္ထြက္လာတာေတြ႔။ သားအိမ္ဝကိုဖိရင္နာ။ ေဘးအနားလည္းဖိရင္နာ။ အူအတက္ေရာင္ျခင္းနဲ႔ခြဲျခားရမယ္။

ေနာက္ဆက္တြဲျဖစ္ျခင္းမ်ား
အျမန္ျဖစ္ျခင္း
- Pelvic peritonitis တင္ပါးဆံုတြင္း အတြင္းဖံုလႊာေရာင္ျခင္း၊
- Septicemia ေသြးထဲပိုးေရာက္ျခင္း၊
- Arthritis အဆစ္ေရာင္ျခင္း၊
- Myocarditis ႏွလံုးေရာင္ျခင္း။

ေနာက္ပိုင္းျဖစ္ျခင္းမ်ား
- အတူေနရင္မနာသင့္ပဲနာျခင္း၊
- သားသမီးမရျဖစ္ျခင္း၊ သားအိမ္ျပြန္ပိတ္လို႔  (၁) ၾကိမ္ျဖစ္သူ = ၁၂%၊ (၂) ၾကိမ္ျဖစ္သူ = ၂၅%၊ (၃) ၾကိမ္ျဖစ္သူ = ၅ဝ%။
- သားအိမ္ျပင္ပသေႏၡတည္ျခင္း တျခားအမ်ိဳးသမီးေတြထက္ ၆-၁ဝ% ျဖစ္ႏိုင္ေျခပိုမ်ားတယ္။
- အတြင္းအဂၤါေတြတြယ္ကပ္ျခင္း။
- နာတာရွည္ တင္ပါးဆံုတြင္းေရာင္ရမ္းျခင္း၊ ျပည္တည္ေစတဲ့ပိုးေတြနဲ႔ တီဘီပိုးကေနျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။
- နာတာရွည္ တင္းပါဆံုမွာနာေနျခင္းနဲ႔ လူကေနမေကာင္းျဖစ္ေနျခင္း။

အထဲမွာဘာေတြျဖစ္မလဲ
- Acute salpingitis သားအိမ္ျပြန္ေတြေရာင္ျခင္း။ ေရာင္-နီ-အရည္ထြက္-အနာျဖစ္။
- Pelvic pus အတြင္းပိုင္းျပည္တည္ျခင္း။
- Tubovarian abcess သားအိမ္ျပြန္ + မ်ိဳးဥအိမ္ ျပည္တည္နာျဖစ္ျခင္း။
- Retort shaped ထိခိုက္ေနရာေတြ ေသြးမဝျဖစ္၊ ပံုပန္းေျပာင္းလဲ။
- Peritonitis, paralytic ileus, subdiaphragmatic and perinephric abcess အထက္ဆက္တက္ျပီး ဗိုက္အတြင္းဖံုးလႊာ ေရာင္ျခင္း၊ ဗိုက္ထဲျပည္တည္ျခင္း။

ဘယ္လိုကုသမလဲ
နာတာသက္သက္အတြက္ Ibuprofen တခါေသာက္ ၁ ျပား၊ တေန႔ ၂-၃ ခါ၊ အစာနဲနီးနီး ေသာက္ႏိုင္တယ္။ ေဆးေၾကာင့္ အစာအိမ္နာျဖစ္တာကာကြယ္ဘို႔ ေလနာေဆးေတြနဲ႔တြဲေသာက္သင့္တယ္။ Cimetidine (Tagamet, Parenteral) 300 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ 400 mg အိပ္ယာဝင္။ Ranitidine 150 mg အိပ္ယာဝင္။ Omeprazole 40 mg တေန႔ ၁ ၾကိမ္ အစာမစားမီ၊ ၄-၈ ပါတ္။ Pantoprazole 40 mg တေန႔ ၁ ၾကိမ္ ၄-၈ ပါတ္။ PID ကိုကုသရတာမွာ ေဆးကိုညႇာလို႔မရပါ။ ပိုးအမ်ားကိုႏိုင္တာေပးရမယ္။ ေရရွည္အတြက္လည္းၾကည့္ရတယ္။

အျပင္လူနာနည္း (၁)
Ceftriaxone 250 mg IM တလံုးတည္းထိုး + Doxycycline 100 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္။ Metronidazole 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္ကို ေပးသင့္သူကိုေပးမယ္။

အျပင္လူနာနည္း (၂)
Cefoxitin 2 g IM တလံုးထဲထိုး + Probenecid 1 g စားေဆးတြဲေပး + Doxycycline 100 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္။
Metronidazole 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္ကို ေပးသင့္သူကိုေပးမယ္။

အျပင္လူနာနည္း (၃)
Cefotaxime ထိုးေဆး (သို႔) Cefotaxime 0.5 g IM တၾကိမ္ထိုး + Doxycycline 100 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္။
Metronidazole 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္ကို ေပးသင့္သူကိုေပးမယ္။

စားေဆးေပးတာ ၇၂ နာရီအတြင္း တိုးတက္လာရမယ္။ မရရင္ ေဆးရံုတင္ကုသရမယ္။ လိုရင္ ဗွိုက္ထဲကိရိယာထည့္ စစ္ေဆးတာ လုပ္ရမယ္။ လိင္အတူေနဖက္ကိုလည္း စစ္ေဆးျပီး ေဆးကုရမယ္။ ကိုယ္ဝန္ရွိေနသူဆိုရင္ ကေလး ေစာေမြးတတ္တယ္။ ေဆးထိုးကုသေပးရမယ္။

ေဆးရံုတက္လူနာေပးနည္း (၁)
Cefotetan 2 g IV ၁၂ နာရီတခါ။ (သို႔) Cefoxitin 2 g IV ၆ နာရီတခါ + Doxycycline 100 mg ၁၂ နာရီတခါ။ ထိုးေဆးကို ၂၄ နာရီေပးျပီးေနာက္ စားေဆးဆက္ရတယ္။ Doxycycline 100 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္ ၁၄ ရက္။ ျပည္တည္ေနရင္ Clindamycin (သို႔) Metronidazole + Doxycycline ေပးရမယ္။

ေဆးရံုတက္လူနာေပးနည္း (၂)
Clindamycin 900 mg IV ၈ နာရီတခါ။ + Gentamicin IV or IM (2 mg/kg) စေပးျပီး၊ (1.5 mg/kg) ၈ နာရီ တၾကိမ္။ (သို႔) (3–5 mg/kg) တၾကိမ္တည္းေပး။ ထိုးေဆးကို ၂၄ နာရီေပးျပီးေနာက္ စားေဆးဆက္ရတယ္။ Doxycycline 100 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္ ၁၄ ရက္။ (သို႔)  Clindamycin 450 mg တေန႔ ၄ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္။ ျပည္တည္ေနရင္ Clindamycin ဆက္ေပးရမယ္။

ေဆးရံုတက္လူနာေပးနည္း (၃)
Ampicillin/Sulbactam 3 g IV ၆ နာရီတခါ + Doxycycline 100 mg ၁၂ နာရီတခါ။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ