Wednesday, June 15, 2016

Coughing ေခ်ာင္းဆိုးတာ ေရာဂါမဟုတ္ပါ

ဆရာရွင့္ သမီးေလး (၁ ႏွစ္) ေခ်ာင္းေတြအရမ္းဆိုးေနလို႔ပါ။ ဆိုးရင္လည္း ခၽြဲေတြေရာ၊ ထမင္းစားထားရင္ ထမင္းေတြပါ ျပန္အန္ထြက္ပါတယ္။ ႏွာလည္းေစးပါတယ္။ မေန႔ညကစၿပီးျဖစ္တာပါ။ ဘာေဆးတိုက္ရမလဲ ၫႊန္ၾကားေပးပါအုံးရွင္။

အေအးမိတာ အျဖစ္မ်ားလြန္းတယ္။ ေအးတဲ့အခ်ိန္မွာ ပိုျဖစ္တယ္။ Flu တုပ္ေကြး နဲ႔ အေအးမိတာ အေတာ္ဆင္တယ္။ တြဲျဖစ္တာလဲရွိတယ္။ ဗိုင္းရပ္စ္ကေန ျဖစ္တယ္။ ျဖစ္ေစတဲ့ ဗိုင္းရပ္စ္ အမ်ိဳးေပါင္း ၂ဝဝ ေက်ာ္တယ္။ Rhinoviruses ကေန အမ်ားဆံုး ျဖစ္ေစတယ္။ Antibiotics ပိုးေသေဆးမလိုဘူး။ ပူတာ တခုခု ေသာက္ပါ၊ Lozenges ငံုေဆးငံုပါ၊ Nasal sprays ႏွာေခါင္းထဲပန္းေဆးသံုးပါ။ Paracetamol ေသာက္ပါ။ ကေလးေတြကို Aspirin မေပးပါနဲ႔။ ေဆးဆိုင္ေတြမွာ အလြယ္ဝယ္လို႔ရတဲ့ အေအးမိေပ်ာက္ေဆး၊ ေခ်ာင္းဆိုးေပ်ာက္ေဆးတိုင္းကို ကေလးငယ္ေတြ မေပးပါနဲ႔။

ေခ်ာင္းဆိုးတယ္ဆိုတာ ေရာဂါမဟုတ္ပါ။ ေရာဂါတခုခုရွိေနလို႔ ျဖစ္လာတဲ့ ေရာဂါလကၡဏာသာျဖစ္တယ္။ အခံေရာဂါကို ကုဘို႔ပိုအေရးၾကီးတယ္။ ေခ်ာင္းဆိုးတာကလဲ အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိတယ္။ ေခ်ာင္းေျခာက္ဆိုးတာ၊ ခြ်ဲထြက္ျပီးဆိုးတာနဲ႔ ရင္က်ပ္ျပီး ဆိုးတာ။ ေရာဂါအလိုက္ ေရြးရမယ္။ Expectorant ခြ်ဲရွိေနသူေတြကိုေပးတာက ခြ်ဲကိုတမင္ မထြက္ထြက္ေအာင္ လုပ္ေပးတာမ်ိဳး ျဖစ္တယ္။ ခြ်ဲဆိုတာ အထဲမွာရွိေနရင္ ထြက္လာမွ ေကာင္းတယ္။ လည္ေခ်ာင္းယားလို႔ ဆိုးတဲ့သူကို အဲလို ေခ်ာင္းဆိုးေပ်ာက္ေဆး မေပးရပါ။

Cough Syrups ေခ်ာင္းဆိုးေပ်ာက္ေဆးေတြမွာ သတိေပးခ်က္ေတြရွိပါတယ္။ ကေလးေတြအတြက္ဆိုရင္ ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးေတြသာမက ထိေရာက္မႈအတြက္ပါ ေမးစရာေတြ ရွိတယ္။ Antitussive medicines အမ်ိဳးအစားထဲမွာ (အင္တီဟစ္တမင္း)၊ dextromethorphan နဲ႔ codeine or hydrocodone (ကိုဒင္း) ေတြပါတယ္။ (ကိုဒင္း) ဆိုတာ မူးယစ္ေဆးတမ်ိဳးျဖစ္တယ္။ သူမ်ားႏိုင္ငံမွာ ဆရာဝန္ လက္မွတ္နဲ႔သာ ေရာင္းရတယ္။ ေခ်ာင္းဆိုးေပ်ာက္ေဆး အမ်ားစုထဲမွာ အရက္ပါေသးတယ္။ ပန္းနာဆိုရင္ အက်ပ္သက္သာေဆးပါတာမ်ိဳးမွ သင့္တယ္။ Ephedrine/Aminophylline/Salbutamol ဆိုတာမ်ိဳး ပါမယ္။ မူးယစ္ေစတာမ်ိဳးကို အလုပ္ခ်ိန္၊ ေက်ာင္းခ်ိန္ကိုၾကည့္ ေသာက္ရမယ္။

ေခ်ာင္းဆိုးေစတဲ့အေၾကာင္းေတြက မတူပါ။ ရာသီဥတုေၾကာင့္ျဖစ္တာက မ်ားတယ္။ (အလာဂ်ီ) အတြက္ေဆး (ေသာက္ေဆး) ကို ပိုအားကိုးရတယ္။ ပိုးဝင္တာမွာလဲ ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ ပိုမ်ားတယ္ ပိုးေသေဆး မလိုပါ။ ဥပမာ အေအးမိတာ၊ ဥတုေၾကာင့္ျဖစ္တာ။ ဗက္တီးရီးယားေၾကာင့္ ေလျပြန္ေရာင္၊ အဆုပ္ေရာင္နဲ႔ ႏူမိုးနီးယားျဖစ္ရင္ေတာ့ ပိုးေသေဆးကို ေခ်ာင္းဆိုး ေပ်ာက္ေဆးထက္ ပိုအားကိုးရပါမယ္။

လည္ေခ်ာင္းနဲ႔ ေလျပြန္မၾကီး ေရာင္တာကို Croup (ခေရာ့ပ္)လို႔လဲ ေခၚတယ္။ ဗိုင္းရပ္စ္ ကေနျဖစ္တယ္။ အသံၾသမယ္၊ အသက္ရွဴသံ ဆူညံေနမယ္၊ စူရွျပီး ေဟာင္သလို ေခ်ာင္းဆိုးမယ္။ ၅ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးငယ္ေတြမွာ ျဖစ္တာမ်ားတယ္။ အေအးမိရာကေန ဆက္ျဖစ္တတ္တယ္။ သူ႔ဖါသူလဲ ေပ်ာက္တယ္။ (စတီရြိဳက္) ေဆးေပးႏိုင္တယ္။ ေရာင္ေနတာေတြ ေလွ်ာ့ေစမယ္။ Nebulized epinephrine (Adrenaline) ေဆးကိုလဲ သံုးႏိုင္တယ္။

ႏွာေခါင္းပိတ္ေနတာကို Decongestants ေဆးက သက္သာေစတယ္။ စားေဆး၊ ထည့္ေဆးရွိတယ္။ (စတီရြိဳက္) အစက္ခ် နဲ႔ ပန္းေဆး၊ Mucolytics အခြ်ဲေပ်ာ္ေဆး၊ (အင္တီဟစ္စတမင္း) ေဆး နဲ႔ Penicillin, Amoxycillin ပဋိဇီဝေဆးေတြနဲ႔ ကုသတယ္။ ႏွာေခါင္းထဲ ဆားရည္ျဖန္းတာလဲ သက္သာေစတယ္။ ခြဲစိတ္တာလဲ လုပ္ရတတ္တယ္။

အသံအိုးေရာင္ရင္ အသံၾသေနမယ္၊ ကေလးဆိုရင္ အဟြတ္-အဟြတ္ ေနမယ္၊ Steroids 20-40 mgs စတီရြိဳက္ ရွဴႏိုင္တယ္။ ေရေႏြးေငြ႔ရွဴတာ ေကာင္းတယ္။ အသံအိုးေရာင္တာက အစာေခ်ရည္ အထက္ဆန္လို႔ ျဖစ္ရတာဆိုရင္ Ranitidine နဲ႔ Omeprazole ေဆးေတြကိုပါ ၄-၆ ပါတ္ၾကာေအာင္ ေပးရမယ္။

အသက္ရွဴလမ္း အထက္ပိုင္း ပိုးဝင္ျခင္းကို လည္ေခ်ာင္းေရာင္ျခင္းလို႔လဲ သတ္မွတ္တယ္။ ႏွာေစး၊ ႏွာေခ်၊ ေခ်ာင္းဆိုး၊ အသံနာ၊ အာေခါင္နာ၊ မ်ိဳခ်ရင္နာ၊ ေခါင္းကိုက္၊ ကိုယ္ပူ စတာေတြ ခံစားရမယ္။ ျဖစ္ရင္ တပါတ္-ဆယ္ရက္ၾကာမယ္။ ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ မ်က္စိနာကလဲ ဆက္စပ္ေနႏိုင္ေသးတယ္။ ရာသီဥတုေၾကာင့္ အလာဂ်ီ ရတာ၊ တုပ္ေကြးေတြလဲ ဒီအုပ္စုထဲကဘဲ။ ကုသတဲ့အခါ (ဗိုင္းရပ္စ္) ဆိုရင္ အေထာက္အကူေပးတဲ့ ေဆးေတြသာ ရွိတယ္။ ပိုးေသေဆးေတြ မလိုဘဲ မသံုးတာ ေကာင္းတယ္။ ပဋိဇီဝေဆးကို ေစာင္ၾကည့္ျပီးမွ ေပးတာဟာ ေရာဂါအတြက္နဲ႔ လူနာ စိတ္သက္သာ ေက်နပ္မႈ ႏွစ္မ်ိဳးလံုးကို ၾကည့္ခ်ိန္ဆရတယ္။

ေခ်ာင္းဆိုးေနသူေတြအတြက္ ေခ်ာင္းဆိုးေပ်ာက္ေဆး မဟုတ္တာသံုးရင္ ပိုေကာင္းတာေတြရွိတယ္။ ေရေငြ႔ဓါတ္ေပးတာ၊ ေရ-အရည္ ပိုေသာက္တာနဲ႔ ႏွာေခါင္းထဲ ဆားရည္စက္ ခ်ေပးတာ၊ အနားယူတာေတြလုပ္သင့္တယ္။ ကေလး ၄-၅ ႏွစ္ ဆိုရင္ အစက္ခ်ေဆးေပးသင့္တယ္။

သတိထားဘို႔က ဒီေခ်ာင္းဆိုးေပ်ာက္ေဆးထဲမွာ Codeine ပါတာဆိုရင္ အိပ္ခ်င္မယ္။ ၾကာၾကာေသာက္ရင္ စြဲတတ္တယ္။ (ကိုဒင္း) မပါတာလဲရွိတယ္။ Vick လို အပူပါတဲ့ ခ်ိဳခ်ဥ္လိုငံုေဆးကိုလဲ ငံုထားတာသက္သာေစမယ္။ Cetrizine ေဆး ၁ ျပား ညမွာ ေသာက္သင့္တယ္။ ျမန္မာေဆးထဲမွာ ကြမ္းရြက္ကလဲ ထိေရာက္တယ္။ ကြမ္းရြက္ကို လွ်က္ဆားလုပ္ေရာင္းတာလဲ ရွိတယ္။ ပ်ားရည္နဲ႔ သံပုရာေရာတာလဲ သံုးၾကတယ္။

Azithromycin (အဇစ္သရိုမိုင္စင္)
(မက္ခ႐ိုလုိက္အုပ္စု) ပဋိဇီဝေဆးျဖစ္တယ္။ နားအလည္ပိုင္းေရာင္ျခင္း၊ အာသီးေရာင္ျခင္း၊ အာေခါင္ေရာင္ျခင္း၊ ေလျပြန္ေရာင္ျခင္း၊ ႏူမိုးနီးယား၊ ဆိုင္းႏူဆိုက္တစ္၊ လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္တဲ့ ဆီးျပြန္ေရာင္ျခင္း၊ သားအိမ္ဝေရာင္ျခင္း၊ ခရီးသြား-ဝမ္းပ်က္ျခင္း၊ ၾကက္ညွာေခ်ာင္းဆိုးေရာဂါေတြအတြက္ ေပးႏိုင္တယ္။ အစာမစားမီ ၁ နာရီ၊ စားၿပီး ၂ နာရီ ေပးပါ၊

• ရက္တို နားအလည္ပိုင္းေရာင္ျခင္း၊ လူစုလူေဝးက ရတဲ့ ႏူမိုးနီးယား၊ အာသီး-အာေခါင္ေရာင္ျခင္း၊ အေရျပားအနာမ်ား၊ ဆိုင္းနပ္စ္ ေရာဂါ။ STD (ကလာမိုင္ဒီးယား) ေၾကာင့္ ဆီးႁပြန္အဝ-သားအိမ္အဝေရာင္ျခင္း၊ = ပဌမေန႔မွာ 500 mg ေပး၊ ဒိေနာက္ 250 mg တရက္တခါ၊ ၄ ရက္။
• နာတာရွည္ ေလႁပြန္ေရာင္၊ (လိုင္မ္) ေရာဂါ၊ လိင္မွတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါမ်ား၊ ႏွလံုးအတြင္းသား-အ႐ိုးအဆစ္-အစာေျခလမ္း- သားအိမ္အဝ ေရာင္ျခင္း၊ နားျပည္ယိုျခင္း၊ သာမန္ တိုက္ဖြိဳက္၊ အသက္႐ွဴလမ္း၊ အေရျပား ပိုးဝင္ျခင္း၊ ႏူမိုးနီးယား = 250-500 mg Daily (7.5-20 mg/kg) တေန႔တခါေသာက္ပါ။
• နာတာရွည္ အသက္ရွဴလမ္းပိတ္ ေရာဂါ ျပန္ထျခင္း = 500 mg တရက္ေပး၊ ဒိေနာက္ 250 mg တရက္တခါ၊ ၄ ရက္ေပး။
• (ဂႏိုရီးယား) ဆီးျပြန္ေရာင္ျခင္း၊ သားအိမ္ဝေရာင္ျခင္း = 2 g တခါတည္းေပး။
• လိင္လမ္း (ရွန္ကာ) အနာ၊ (ဂႏိုရီးယား) မဟုတ္တဲ့ ဆီးျပြန္ေရာင္ျခင္း၊ သားအိမ္ဝေရာင္ျခင္း = 1 g တခါတည္းေပး။
• ဂိုႏိုးရီးယားေၾကာင့္ မ်က္စိနာျခင္း = 20 mg/kg တခါတည္းေပးပါ။ 1% မ်က္စဥ္းခပ္ပါ။
• ရက္တိုျဖစ္တဲ့ တင္ပါးဆံုတြင္း အဂၤါေတြေရာင္ျခင္း = 500 mg IV ကို ေသြးျပန္ေၾကာထဲ ၁ နာရီအတြင္းသြင္းပါ၊ ၁-၂ ရက္။
• လိင္ကတဆင့္ကူးစက္ေရာဂါ ကာကြယ္ရန္ = 1 g တခါတည္းေသာက္ပါ။ ေဆး ၃ မ်ိဳးတြဲနည္းအရ (Ceftriaxone or Cefixime + Metronidazole + Azithromycin or Doxycycline) ေပးပါ။

ကေလးေတြအတြက္ ေဆးရည္မွာ 100mg/5mL နဲ႔ 200mg/5mL လာတယ္။ Powder for injection ထိုးေဆးမွာ 500mg ပါတယ္။ Tablet ေဆးျပာမွာ 250mg, 500mg, 600mg လာတယ္။
• Acute Otitis Media နားအလည္ပိုင္း ေရာင္ျခင္း၊ အသက္ ၆ လ အထက္ကေလး = 30 mg/kg for 3 days or 10 mg/kg x 1 on day 1 followed by 5 mg/kg 2 – 5 days
• Community-Acquired Pneumonia လူစုလူေဝးကေနရတဲ့ ႏူမိုးနီးယား၊ အသက္ ၆ လ အထက္ကေလး = 10 mg/kg x 1 on day 1 followed by 5 mg/kg days 2 – 5 days
• Acute Bacterial Sinusitis ရက္တို ဗက္တီးရီးယားေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ဆိုင္းႏူဆိုက္တစ္ = 10 mg/kg oral suspension PO qDay x 3 days
• Pharyngitis/Tonsillitis အာသီး၊ အာေခါင္ေရာင္ျခင္း၊ ၂ ႏွစ္အထက္ = 12 mg/kg PO qDay x 5 days; maximum 500 mg/day
• Mycobacterium avium complex (MAC) ကာကြယ္ရန္၊ ၆ ႏွစ္အထက္ ကေလး = 20 mg/kg တပါတ္တခါေပးပါ။

ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳး = ပ်ိဳ႕-အန္၊ အေရျပားနီ၊ ဗိုက္ေအာင့္၊ ဝမ္းပ်က္၊ ေခါင္းကိုက္၊ မူး၊ ေလတက္၊ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ နဲ႔  ႏို႔တိုက္ မိခင္ေတြကို သတိျဖင့္ေပးပါ၊ Aluminum နဲ႔ Magnesium ပါတဲ့ Antacids ေလနာသက္သာေဆးေတြနဲ႔ တြဲမေသာက္ပါနဲ႔။

ပံုထဲမွာ ကေလးမေလး ေခ်ာင္းဆိုးရင္ ကိုယ့္ပါးစပ္ကို တေဒါင္ဆစ္နဲ႔ကာတဲ့ အေလ့အက်င့္မ်ိဳး လုပ္ပါ။ သင္ေပးပါ။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.

Taxila တကၠသိုလ္

Taxila တကၠသိုလ္ ေခၚ တကၡသိုလ္ ေခၚ တကၠသိလာ ၁။ ဆရာခင္ဗ်ာ တကၠသိုလ္လား တကၠသိုလား ခင္ဗ်ာ ၁၉၆၂ ခု ဇူလိုင္လထုတ္ သတင္းစာပါ တကၠသို စာလံုးကို ေမး...