Diarrhea in Children ကေလးဝမ္းသြားရင္

(ကန္ေတာ့)

၁။ ဆရာရွင့္ သမီးေလးက တနွစ္န႔ဲ ကုိးလပါ ဝမ္းက 11လ အရြယ္ေလာက္တည္းက ပ်က္ပ်က္ေနပါတယ္ ရန္ကင္းမွာလည္ ေဆးရုံတက္ကုသေပးဖူးပါတယ္ ေပ်ာက္သြားလုိက္ ျပန္ျဖစ္လုိက္န႔ဲ အခု ဝမ္း အရမ္းသြားေနပါတယ္ ဓါတ္ဆားေရ တုိက္ေနပါတယ္ ဝမ္းပထမ တခါစစ္ျကည့္တုန္က အစာမေျကးတာဘဲေတြ႔ပါတယ္ အခု ျပန္ျဖစ္ေနျပန္ပါျပီ အျကံေပးပါအုံးရွင့္ အခု ဝမ္းက ေသြးစေလးေတြ ပါ ပါတယ္

၂။ အသက္ ၁ႏွစ္ ၂လ။ မိန္းကေလး ည ၈:၀၀ မွ ၁:၁၅ အတြင္းမွာ ဝမ္းသြားတာ (၄) ႀကိမ္ရွိပါၿပီ။ ဝမ္းအေရာင္ ေဖ်ာ့ပါတယ္။ မနက္တုန္းကစားထားတဲ့ အစာအစအနေတြႏွင့္ အရည္က်ဲက်ဲ ပါပါတယ္။ ဘယ္လိုေဆာင္ ရြက္ ရပါမည္လဲ ဆရာရွင့္။

၃။ ဆရာရွင့္ ကြ်န္မ သမီးက အသက္ ၁ ႏွစ္ ၅လ ပါ ေငြေဆာင္ခရီးသြားျပီ ျပန္လာေတာ့ ေနမေကာင္းျဖစ္ပါတယ္ဆရာ ေနာက္ေတာ့ဝမ္းသြားတယ္ တေန႔တည္းကို ၉ႀကိမ္ေလာက္သြားပါတယ္ဆရာ ၂ ခါအန္ပါတယ္ ဆီးမသြားေတာ့ပါဘူး ဆရာဝန္သြားျပတယ္ဆရာ Bioflor Carmicide Metrogyl restore အဲ႔ဒီေဆး ၄ မ်ိဳးေပးပါတယ္ ေဆး ၃ ႀကိမ္ ေသာက္ျပီးပါျပီ။ ဝမ္း ၁ ႀကိမ္ ဆီး၄ ျကိမ္ သြားပါတယ္ အခု ေဆးလံုးဝဆက္တိုက္လို႔မရေတာ့ဘူးဆရာ ကေလးက အရမ္းေဆးေၾကာက္ေနတယ္။ ဓါတ္ဆားလည္း လံုးဝတိုက္လို႔မရပါဘူးဆရာ။ အစာကလည္း ပထမတရက္ overtine ၁ ခြက္ ဘီစကစ္ ၁ ခ်ပ္ ေနာက္တရက္ overtine ၁ ခြက္ ကိတ္မႈန္႔တခ်ပ္ ပဲစားပါတယ္ဆရာ ဘာဆက္လုပ္ရမွန္းမသိလို႔ ကူညီျပီး ေျဖေပးပါအံုးဆရာ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္

၄။ ဆရာ႐ွင့္ ကြၽန္မသမီး အသက္ ၁ႏွစ္ ၁၀လပါ။ အန္ၿပီး ဝမ္း၂ခါသြားထားလို႔ပါ။ အိမ္လုပ္ဓာတ္ဆားေလး ေျပာျပပါ႐ွင္။ အျမန္တိုက္ခ်င္လို႔ပါ။

၅။ မဂၤလာပါဆရာ။ ၄ လသမီးေလး ဝမ္းသြားေနတာ ႏွစ္ရက္ေလာက္႐ွိပါၿပီ။ ေဘးအိမ္ကမိတ္ေဆြက ဓါတ္စားရည္တုိက္လုိ႔ ေျပာပါတယ္ဆရာ။ အဲဒါ ကေလးကုိ ဓါတ္စားရည္တုိက္လုု႔ိ ျဖစ္ပါသလားဆရာ။ ကေလးကုိ ဘယ္လုိေဆးမ်ိဳး တုိက္ေကြၽးလုိရပါသလဲဆရာ။

၆။ ကေလးအသက္က ၂ ႏွစ္ ၆လ ရွိပါၿပီ။ က်ားပါဆရာ။ ျဖစ္ေနတာက ဒီေန႔မွ စျဖစ္တာပါ။ အရည္ဝမ္းသြားျပီး အပူခ်ိန္ 100 F ရွိပါတယ္။ ခေလးကေရေတာင္းတယ္ဆရာ။ဘယ္လို Syrup ေတြတိုက္ရမလဲဆရာ။ Syrup Azithromycin တိုက္လို႔ ရပါသလား။ ေက်းဇူးျပဳ၍ေျဖၾကားေပးပါဆရာ။

ဓါတ္ဆားကို ဓါတ္စားလို႔မွားေရးတယ္။ ကေလးကို ခေလးလို႔မွားေရးတယ္။ ကိုယ္ဝန္ကို ကိုဝန္လို႔ေရးတာ မွားတယ္။ သားဦးကို သက္ဦး၊ တဦးလို႔ေရးတာ မွားတယ္။

• ကေလးပါးစပ္ထဲကို ဗိုင္းရပ္စ္ဝင္ရာကေန အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။ အလာဂ်ီရလို႔လဲျဖစ္မယ္။ တခါတေလ ဗက္တီးရီးယားေၾကာင့္ျဖစ္မယ္။ အစာဆိပ္သင့္တာလဲ ျဖစ္တတ္တယ္။
• ကေလး ဗိုက္အတင္းနာမယ္။ ဝမ္းထဲေသြးပါႏိုင္တယ္။
• ဝမ္းပ်က္တာ အမ်ားစုက ေဆးမေပးဘဲ ေကာင္းသြားမယ္။ အန္တာလဲ ေကာင္းမယ္။
• ကိုယ္ပူမယ္၊ အန္မယ္ဆိုရင္ ရိုတာဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဝမ္းအနံ႔ကလဲ ထူျခားေသးတယ္။ ေရဓါတ္-ဆားဓါတ္နည္းတာ အျဖစ္ျမန္တယ္။ ကေလးငယ္ေလ ဆိုးေလ။
• E. coli နဲ႔ Salmonella ဗက္တီးရီးယားေတြကေနျဖစ္လို႔ ေဆးကုတာ ေနာက္က်ရင္ ေသဆံုးတဲ့အထိ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• ပဌမ ၂၄ နာရီအတြင္းမွာ ငွက္ေပ်ာသီး၊ ဆန္ (ထမင္း)၊ နာနတ္ေဆာ့စ္၊ ေပါင္မံု႔ကင္၊ ဆားပါတဲ့ (ခရက္ကာ) မံု႔၊ အခ်ိဳမပါတဲ့ ေျပာင္းႏွံအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ လုပ္ထားတဲ့ မနက္စာအျဖစ္ စားေလ့ရွိတဲ့အစား ေရာထားတာကို ေခၚတယ္။ ကေလးနဲ႔အဆင္ေျပရင္ ေနာက္ရက္မွာလဲ ေကြ်းပါ။
• အခ်ိဳမ်ားတာ၊ သၾကားမ်ားတာ၊ အသားမ်ားတာ ေရွာင္ပါ။ မိခင္အတြက္ေျပာတာ မဟုတ္။
• ႏို႔တိုက္အရြယ္ဆိုရင္ ဆက္တိုက္ပါ။ မိခင္ မၾကာခဏ လက္ေဆးပါ။
• ႏြားႏို႔ေၾကာင့္ ဝမ္းအတြက္မေကာင္းေပမဲ့ သူ႔ထဲက အာဟာရ ရေစမယ္။ ေရရေစတယ္။ ေတာ္ေတာ္တန္တန္ ဝမ္းသြားတာဆို ေသာက္ႏိုင္တယ္။
• Baby formula ႏို႔မႈန္႔တိုက္တာဆိုရင္ မတည့္တဲ့ကေလးအတြက္ Lactose လက္တို႔စ္မပါတာေရြးပါ။
• ORS ဓါတ္ဆားထုပ္ထက္ေကာင္းတာ ကမာၻမွာမရွိပါ။ WHO-UNICEF ORS ကေကာင္းတယ္။
• ေရက်က္ေအး ၄ ခြက္ထဲမွာ သၾကား ၈ ဇြန္း၊ ဆား ၁ ဇြန္းထည့္ျပီး အိပ္မွာတင္ ဓါတ္ဆားေရလုပ္ႏိုင္တယ္။ Potassium ရေအာင္ လိမ္ေမာ္ရည္ တိုက္ေပးပါ။ ငွက္ေပ်ာသီး ေကြ်းပါ။
• ကေလးက အန္ေနရင္ ORS ကို နည္းနည္းခ်င္း ခဏခဏတိုက္ပါ။
• တႏွစ္ေက်ာ္ကေလးဆိုရင္ (စြပ္ျပဳတ္ရည္) က်ဲက်ဲ၊ (ဆိုဒါ) ရိုးရိုး နဲ႔ အသီးေဖ်ာ္ရည္ ေရနဲ႔ေရာတာ တိုက္ႏိုင္တယ္။ ေရခ်ည္းဘဲ တိုက္တာနဲ႔မရပါ။
• အိုက္စခရင္မ္၊ ဂ်ယ္လီ၊ ပူတင္းနဲ႔ ေႀကာ္ထားတဲ့အစာေတြ ေရွာင္ပါ။
• ေရဓါတ္-ဆားဓါတ္ နည္းတဲ့လကၡဏာေတြကို သတိရွိပါ။ ဆီးနည္းလာမယ္၊ ဆီးအေရာင္ရင့္မယ္။ ေရငတ္မယ္။ ငိုမယ္။ ငိုတာလဲ မ်က္ရည္နည္းမယ္။ အစာမစားခ်င္ဘူး။ ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်လာမယ္။ အာေခါင္ေျခာက္မယ္။ မ်က္တြင္းခ်ိဳင့္မယ္။ အေရျပားကို အသာေလးဆြဲမၾကည့္ရင္ ခ်က္ခ်င္းျပန္မက်ဘူး။ သိပ္မအိပ္ဘူး။
• အားျဖစ္ေဖ်ာ္ရည္၊ ႏို႔ ေတြ မတိုက္ပါနဲ႔။ ဝမ္းပိတ္ေဆးဆိုတာေတြ အတိုက္မေလာပါနဲ႔။ ေရာဂတ္ကို နည္းနည္းသာ သြားရင္ ကေလးဆရာဝန္တခ်ိဳ႕က တိုက္ေစတယ္။ သူ႔ထဲမွာပါတဲ့ ဗက္တီးရီယားက အက်ိဳးတမ်ိဳးေပးတယ္။
• ကေလးတိုက္တာထဲမွာ Bismuth subsalicylate ဆိုတဲ့ေဆးမ်ိဳးပါရင္ Aspirin နဲ႔တူတယ္။ ကေလးအတြက္ မေကာင္းဘူး။ Reye’s syndrome ေရာဂါဆိုတာ ျဖစ္ေစတတ္တယ္။
• Loperamide နဲ႔ Bismuth subsalicylate ေဆးက တခ်ိဳ႕အတြက္ ေကာင္းတယ္။ လူၾကီးတခ်ိဳ႕မွာ ဝမ္းပ်က္တာ အတြက္သာ လိုတယ္။ ၅ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးေတြ မေပးတာေကာင္းတယ္။
• Atropine sulfate with diphenoxylate HCl (Lomotil), Codeine phosphate, Loperimide HCl (Imodium-AD) နဲ႔ Octreotide phosphate (Sandostatin) ေဆးေတြက ဝမ္းပ်က္ေစတဲ့ ပိုး စတာေတြကို တားဆီးေပးတာေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ အူရဲ႕ လႈပ္ရွားမႈကို ေႏွးေကြးေစတယ္။
• အမ်ားဆံုးသံုးျပီး ေစ်းလဲ အေတာ္ခ်ိဳတဲ့ Lomotil ေဆးဟာ ဝမ္းသြားတဲ့အၾကိမ္အေရအတြက္ကို ေလွ်ာ့မွာမဟုတ္ေပမဲ့ သြားတဲ့အားကို နည္းေစတယ္။ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးရွိပါတယ္။ ေျခ-လက္ထံု၊ စိတ္ဓါတ္က်၊ စိတ္တမ်ိဳးျဖစ္၊ ေခါင္းကိုက္၊ ေခါင္းမူး၊ ဂနာမျငိမ္ျဖစ္၊ အိပ္ခ်င္။ ေဆးမ်ားရင္ ဝမ္းခ်ဳပ္မယ္။ ပ်ိဳ႕-အန္၊ အစာမစားခ်င္ျဖစ္မယ္။
• ပဋိဇီဝေဆးတိုက္ရင္ ဝမ္းပ်က္တတ္တယ္။ တကယ္လိုလို႔ ဒီလိုပိုးေသေဆး တိုက္ေနရင္း ဝမ္းပ်က္လာရင္ ေဆးေပးတဲ့ဆရာဝန္နဲ႔ တိုင္ပင္ျပီးမွ ေဆးမတိုက္ဘဲေနပါ။ ပဋိဇီဝေဆးဟာ E coli ေၾကာင့္ အစာဆိပ္သင့္တာအတြက္ ပိုဆိုးေစတယ္။
• ဆိုးရင္ (ေရဓါတ္-ဆားဓါတ္နည္း) ရင္ RL drips ေဆးရံုတင္ ေဆးသြင္းကုသရမယ္။
• သြားဘူး လာဘူးတဲ့ေနရာ မဟုတ္တဲ့ဆီမွာ ခရီးသြားရင္း ဝမ္းပ်က္ရင္ ဓါတ္ဆားေရအျပင္ Bismuth subsalicylate ကိုလဲ ေသာက္ရတယ္။ ပဋိဇီဝေဆးေသာက္မွရတယ္။ လူၾကီးေတြ Ciprofloxacin 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃-၅ ရက္။ ဒါမွမဟုတ္ Norfloxacin 400 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃-၅ ရက္။ Septrin နဲ႔ Doxycycline ေဆးေတြက မတိုးတာေတြ ရွိလာေနျပီ။
• တကိုယ္ေရသန္႔ရွင္းေရး ပိုဂရုစိုက္ေပးပါ။ တခါျဖစ္သူ ထပ္ျဖစ္တတ္တယ္။ သူမ်ားကိုလဲ ကူးေစမယ္။
• လူၾကီးေတြမွာ တျခားအေၾကာင္းခံေတြကေနလဲ ဝမ္းေလွ်ာတာျဖစ္ေစတယ္။ Celiac disease, Crohn’s disease, Ulcerative colitis, Irritable bowel syndrome, Malabsorption syndromes, Carcinoid syndrome, Autonomic neuropathy, Diabetic neuropathy, Radiation therapy, Gastrectomy နဲ႔ Zollinger-Ellison syndrome ေတြျဖစ္ၾကတယ္။

ရက္တို ဝမ္းေလွ်ာေရာဂါေဆးမ်ား
• Loperamide = Imodium, Imodium A-D, Anti-Diarrheal, Imotil, Diamode, Kao-Paverin, Kaopectate 1-D, (က) လူၾကီး 4 mg (၂ ေတာင့္) စေသာက္ျပီးေနာက္ 2 mg (၁ ေတာင့္) ဝမ္းသြားတိုင္းထပ္ေသာက္ပါ။ တရက္မွာ 16 mg (၈ ေတာင့္) ထက္မပိုေစရ။ (ခ) ကေလး
• ၂-၅ ႏွစ္ 1 mg တေန႔ ၃ ၾကိမ္၊ စုစုေပါင္း 3 mg
• ၆-၈ ႏွစ္ 2 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ စုစုေပါင္း 4 mg
• ၈-၁၂ ႏွစ္ 2 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ စုစုေပါင္း 6 mg မွတ္ခ်က္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မ်ားကို မေပးရ။

ရက္ရွည္ ဝမ္းေလွ်ာေရာဂါေဆးမ်ား
• Loperamide = Anti-Diarrheal, Bismarex, Diamode, Imodium, Imodium A-D, Imotil, Up and Up Anti-Diarrheal Solution,
• Bismuth subsalicylate = Bismatrol, Bismatrol Maximum Strength, Childrens Kaopectate, Kao-Tin Bismuth Subsalicylate Formula, Kaopectate, Kapectolin, Maalox Total Relief, Peptic Relief, Pepto-Bismol, Pepto-Bismol Maximum Strength, Pink Bismuth,
• Atropine/Difenoxin = Motofen

မိခင္နဲ႔ကေလး လက္ကို မၾကာခဏေဆးပါ။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ